Hoe oud worden katten, en hoe zorg je voor een oude kat?

De gemiddelde leeftijd van een huiskat is ongeveer 12 tot 14 jaar, afhankelijk van het onderzoek. Met goede zorg halen veel katten de late tienerjaren en sommige de twintig. Binnenkatten worden vaak 15 tot 17 jaar of ouder. Het aandeel oude katten groeit, dankzij betere diergeneeskunde, beter voer en meer katten die binnen leven.

Katten die alleen buiten leven, worden gemiddeld minder oud door verkeer, vechtpartijen, infecties en parasieten. In een groot onderzoek leefden katten die zowel binnen als buiten kwamen niet duidelijk korter dan binnenkatten. Oude cijfers van een paar jaar gaan over zwerfkatten zonder zorg, niet over een huiskat met een tuin.

Castreren of steriliseren hangt samen met een langer leven. Poezen worden gemiddeld iets ouder dan katers, en katten met een gezond gewicht leven langer dan heel magere of heel zware katten. Geen ras is zomaar gezonder dan een ander, maar sommige erfelijke ziekten maken het leven korter, zoals cystenieren bij Perzen en verwante rassen. Betrouwbare leeftijden per ras zijn er nauwelijks.

De oudste kat met een bevestigde leeftijd, Creme Puff, werd 38 jaar en 3 dagen. Dat laat zien wat kan, niet wat je mag verwachten. Regelmatige controles, de geadviseerde vaccinaties en bescherming tegen parasieten, een gezond gewicht en een veilig huis horen bij een lang leven.

Daar is geen vaste leeftijd voor. De richtlijnen van 2021 van de AAHA en AAFP noemen een kat van 7 tot 10 een volwassen kat op leeftijd en een kat ouder dan 10 senior. International Cat Care gebruikt senior voor 11 tot 14 en supersenior vanaf 15. Sommige praktijken spreken al vanaf 7 jaar van een oudere kat.

In de praktijk: begin rond 7 jaar na te denken over zorg voor een oudere kat, zie je kat vanaf ongeveer 10 of 11 als senior en vanaf 15 als supersenior. Leeftijd is maar een richtlijn: sommige katten van boven de 10 zijn kerngezond, en een kat kan snel van de ene fase in de andere komen. De meeste katten tonen tussen 7 en 10 jaar duidelijke tekenen van ouder worden.

In mensenjaren is een kat van 15 ongeveer midden zeventig en een kat van 16 of 17 rond de 80. De hele omrekentabel staat op de pagina over de leeftijd van je kat in mensenjaren.

Een oude kat slaapt meer, speelt minder, springt wat minder hoog en wast zich minder grondig. De vacht wordt grijzer, vooral op de kop, en doffer. Een blauwige waas in de ooglens is een normale verandering, en slechter horen komt veel voor. Reuk en smaak worden minder, dus een iets kleinere eetlust kan normaal zijn. Een plotselinge daling is dat niet.

Ouderdom is geen ziekte. Veel veranderingen die eigenaren aan de leeftijd toeschrijven, blijken een behandelbare oorzaak te hebben: pijn, nieren, schildklier, suikerziekte of het gebit. Katten verbergen ziekte en pijn heel goed, dus de tekenen zijn klein en komen langzaam. Alleen een dierenarts kan zeggen of iets ouderdom is of ziekte.

Vertel de dierenarts dus ook over kleine dingen: meer drinken, een andere manier van springen, 's nachts miauwen, of een kat die zich minder wast. Eigenaren noemen juist die tekenen vaak niet.

Afvallen bij een oude kat moet je laten onderzoeken voordat je het op de leeftijd schuift. Gewone oorzaken zijn een te snel werkende schildklier, nierziekte, suikerziekte, gebitsproblemen, hartziekte en kanker. Afvallen kan jaren voor een diagnose beginnen. Let ook op spierverlies over de rug, heupen en dijen: een kat kan zwaar zijn en toch spieren verliezen.

Wordt je oude kat mager maar eet hij goed, of heeft hij altijd honger? Dan wil de dierenarts vaak eerst de schildklier en de nieren testen. Ook suikerziekte en wormen kunnen erachter zitten.

Een oude kat die niet meer eet, kan pijn hebben, misselijk zijn, last hebben van zijn gebit of nieren, of gestrest of ziek zijn. Bij een kat die al mager is, kan het snel slechter gaan, dus wacht het niet af: eet hij een dag niets, bel dan meteen de dierenarts. Pijn in de mond wordt vaak gemist: de kat kauwt aan één kant, laat eten vallen, eet langzaam of laat de brokjes staan.

Weeg je kat elke één tot twee maanden en schrijf het op. Een halve kilo minder bij een kat van 4 kilo is meer dan 10 procent, en dat zie je met het oog makkelijk over het hoofd. Aankomen is ook een risico: overgewicht belast de gewrichten. Zet een oude kat nooit zomaar op dieet, maar vraag de dierenarts om een plan.

Meer drinken en meer plassen zijn vroege tekenen van nierziekte en suikerziekte, en komen ook voor bij een te snel werkende schildklier. Eigenaren merken het vaak niet op, dus let op de waterbak en op grotere of meer plassen in de kattenbak.

Nierziekte komt veel voor bij oude katten en gaat meestal langzaam, over maanden of jaren. Eerst drinkt en plast de kat meer, later komen afvallen, minder eetlust en misselijkheid. Het is niet te genezen, maar het juiste voer en goede zorg kunnen de kat steunen. Bloed in de plas, sterk ruikende plas of een andere manier van plassen meld je bij de dierenarts.

Oude katten voelen dorst minder goed en drogen sneller uit als ze ziek of gestrest zijn. Natvoer, vers water en meerdere waterbakken op rustige plekken helpen.

Artrose komt heel veel voor bij oude katten, maar wordt vaak gemist. Op röntgenfoto's hebben de meeste katten boven de 10 tot 12 jaar veranderingen in de gewrichten. Katten hinken zelden. Ze springen minder, mijden de trap, zijn stijf na het rusten, gebruiken hun favoriete plekken niet meer, wassen zich minder, zijn prikkelbaar als je ze aanraakt of komen moeilijk in de kattenbak.

Eigenaren schrijven dat vaak toe aan de leeftijd. Een dierenarts kan artrose meestal herkennen bij het onderzoek. Film je kat op de trap of bij het springen om te laten zien. Artrose is niet te genezen, wel te behandelen: pijnstilling die de dierenarts kiest (alleen op voorschrift, want niet elke pijnstiller is veilig voor katten), een gezond gewicht, elke dag rustig bewegen en een aangepast huis. Helemaal stilliggen helpt niet.

Zakt je oude kat door zijn achterpoten, wiebelt hij of is zijn evenwicht slecht, dan kan dat ook van zenuwen, rug of hersenen komen. Dat moet de dierenarts zien. Kan je kat opeens zijn achterpoten niet meer gebruiken, ga dan meteen.

Veel oude katten miauwen 's nachts, soms hard of raar. Oorzaken zijn slechter horen of zien, pijn, een te snel werkende schildklier, hoge bloeddruk en cognitieve dysfunctie (veroudering van de hersenen, te vergelijken met dementie bij mensen). Pijn, zintuigen en bloeddruk laat je eerst nakijken.

Dementie bij een kat zie je aan verwardheid (staren, vastlopen in een hoek, vergeten dat hij al gegeten heeft), een omgekeerd ritme (wakker 's nachts, slapen overdag), ander contact met het gezin, plassen of poepen naast de bak, en minder activiteit of poetsen. Ongeveer 1 op de 3 katten van 11 tot 14 jaar krijgt minstens één gedragsprobleem door ouderdom, en na 15 meer dan de helft.

Er is geen test voor: de dierenarts sluit eerst andere oorzaken uit. Genezen kan niet, maar je kunt het verloop vaak remmen en de klachten verzachten. Thuis helpt een vaste dagindeling, alles op dezelfde plek, een nachtlampje of een zachte radio, overdag spelen zodat hij 's nachts slaapt, en eten en een kattenbak dicht bij zijn slaapplek. Straf het miauwen niet en beloon het ook niet. Houd een verwarde kat binnen of in een afgesloten tuin.

Plast of poept een oude kat in huis, begin dan bij de dierenarts, niet bij een gedragsplan. Oorzaken zijn een blaasontsteking of blaasstenen, nierziekte en suikerziekte (meer plas), artrose of pijn in rug en heupen waardoor de bak moeilijk te bereiken is, verstopping of darmziekte, stress en dementie.

Pijn op weg naar de bak is een gewone reden. Hoge randen, een trap en een kleine dichte bak zijn allemaal lastig voor een stijve kat. Lekt je kat plas of ontlasting zonder het te merken, dan kan dat van een ontsteking, de zenuwen of de rug komen.

Straf een kat nooit voor een ongelukje: het maakt het erger en schaadt het vertrouwen. Schep de bak minstens elke dag, laat hem op zijn plek staan en verplaats hem zo nodig beetje bij beetje.

De gewoonste problemen bij oude katten zijn gebitsziekte, chronische nierziekte, een te snel werkende schildklier, suikerziekte, artrose, hartziekte, hoge bloeddruk, kanker en dementie. Veel oude katten hebben er meer dan één tegelijk. Werkt een behandeling niet, dan zoekt de dierenarts verder.

Gebitsziekte doet pijn, kan een kat laten stoppen met eten en heeft invloed op de hele gezondheid. Bijna elke oude kat zonder gebitszorg heeft tandvleesontsteking. Leeftijd alleen is geen reden om een gebitsbehandeling onder narcose over te slaan: met een goede controle vooraf en extra bewaking kan een oude kat veilig onder narcose.

Een te snel werkende schildklier is de meest voorkomende hormoonziekte bij oude katten. Tekenen zijn afvallen met veel honger, onrust, een snelle hartslag, veel drinken en een vette of slordige vacht. Het is goed te behandelen. Hoge bloeddruk geeft vaak eerst geen tekenen, hangt meestal samen met nier- of schildklierziekte en kan plotseling blind worden en 's nachts janken geven. Het moet gemeten worden.

Hartziekte kan verborgen blijven tot de kat moeilijk gaat ademen, en moeilijk ademen is een noodgeval. De kans op kanker stijgt met de leeftijd: afvallen zonder andere oorzaak, moeheid of langdurige darmklachten laat je nakijken.

Een controle vindt problemen vroeg, als ze het best te behandelen zijn. Bij een seniorcontrole kijkt de dierenarts naar gewicht, conditie en spieren, tanden en tandvlees, ogen, oren, hart en longen, gewrichten en de schildklier, en meet vaak de bloeddruk. Hij vraagt naar eten, drinken, de kattenbak, slapen, bewegen en stemming.

Gewone onderzoeken zijn bloedonderzoek (bloedbeeld, nier- en leverwaarden, suiker), urineonderzoek, een schildkliertest en de bloeddruk. Herhaalde uitslagen zeggen meer dan één uitslag: een basismeting als je kat nog gezond is, laat de dierenarts later veranderingen zien voordat ze buiten de normale waarden vallen. Over het routinematig meten van de bloeddruk bij gezonde oude katten zijn experts het niet helemaal eens.

Schrijf voor het bezoek op wat er veranderd is en sinds wanneer, weeg je kat en film vreemd gedrag. Vraag de praktijk of je kat nuchter moet komen en of je zelf plas kunt opvangen. Is een bezoek voor je kat erg stressvol, vraag dan naar een rustige wachtruimte en kattenvriendelijk vastpakken.

Een gezonde oude kat op compleet volwassen voer heeft niet per se seniorvoer nodig. Seniorvoer heeft vaak minder calorieën: dat past bij een oudere kat met overgewicht, niet bij een magere. Oude katten hebben goed eiwit nodig om hun spieren te houden. Minder eiwit is alleen voor een kat met aangetoonde nierziekte, en dat beslist de dierenarts.

Eet je oude kat minder, of eet hij geen brokjes meer? Geef vaker kleine maaltijden, licht opgewarmd voer, sterk ruikend of zachter voer, en voer in gelei of saus als de mond pijn doet, in brede, ondiepe bakjes. Laat wel het gebit nakijken. Water is extra belangrijk: vers water op meerdere plekken, natvoer, en een fonteintje als je kat dat fijn vindt.

Wissel voer geleidelijk, in 7 tot 10 dagen, en niet tijdens een acute ziekte. Bij nierziekte, schildklierziekte, overgewicht of darmklachten kan de dierenarts een dieetvoer adviseren. Vitamines erbij zijn meestal niet nodig als het voer compleet is.

Oude katten poetsen zich minder goed. Borstel zacht en kort: langharige katten elke dag, kortharige een of twee keer per week. Een licht vochtig microvezeldoekje helpt. Een vervilte, vette of slordige vacht kan een teken zijn van pijn in gewrichten of gebit, of van de schildklier. Haar verliezen in plukken komt veel voor bij oude katten, maar is niet altijd normaal.

Nagels worden dik en kunnen in de voetzooltjes groeien. Kijk ze elke week na en knip ze om de paar weken, of vraag het de dierenarts. Kijk ook regelmatig naar tanden en tandvlees: een slechte adem, kwijlen, rood tandvlees of met de poot aan de mond zitten moet de dierenarts zien.

Er is geen vast moment. Het is een persoonlijke keuze, waarin je de pijn en het ongemak afweegt tegen de momenten waarop je kat nog zichzelf is en geniet. Dierenartsen zien inslapen als een zorgzame keuze voor een kat die ongeneeslijk ziek is of een slecht leven heeft dat niet beter te maken is, niet als opgeven. Je dierenarts helpt je beslissen.

Pijn komt eerst, en moeilijk ademen is een van de zwaarste dingen. Andere tekenen dat het minder gaat: niet meer gewoon eten of drinken, niet meer goed kunnen staan of lopen, zichzelf niet meer schoon kunnen houden, of slechte dagen (braken, diarree, vallen) die de goede dagen overtreffen.

Een levenskwaliteitsschaal kan helpen, zoals de HHHHHMM-schaal: pijn, honger, drinken, hygiëne, geluk, beweging en meer goede dan slechte dagen. Het zijn hulpmiddelen, geen regels. Schrijf je antwoorden op, herhaal het na een of twee weken, laat ook gezinsleden scoren en maak foto's: een langzame achteruitgang zie je zelf vaak niet.

Praat er vroeg over met je dierenarts, voordat er een crisis is. Palliatieve zorg betekent controles om de 2 tot 4 weken om je kat comfortabel te houden, vaak thuis.

Inslapen is een dood zonder pijn. De dierenarts geeft meestal eerst een kalmerend middel, zodat je kat rustig wordt of slaapt, en daarna het middel dat het hart laat stoppen. Dat gebeurt binnen ongeveer een minuut, en de dierenarts luistert met de stethoscoop of het hart stil is. Het geheel duurt een paar minuten.

De dierenarts vertelt je wat je daarna kunt zien: de ogen blijven vaak open, er kan een spiertrekking of een laatste ademhaling komen. Dat is normaal en je kat voelt het niet. Erbij blijven mag meestal en helpt vaak bij het verwerken, maar het is jouw keuze. Laat iedereen in huis afscheid nemen, ook andere dieren: die mogen het lichaam even zien en ruiken.

Inslapen kan vaak ook thuis, zodat je kat niet vervoerd hoeft te worden; niet elke praktijk komt aan huis. Een praktijk kan het ook aan het eind van de dag plannen, als het rustig is. Daarna kan het lichaam bij de dierenarts blijven, gecremeerd, begraven of mee naar huis genomen worden, volgens de regels waar je woont. De dierenarts legt de mogelijkheden uit.

Verdriet begint vaak al voordat je kat er niet meer is, en verdriet heeft geen tijdslimiet. Veel eigenaren vinden het afscheid zwaar, ook als ze weten dat het een waardige keuze was.