Mijn kat eet niet: wat nu, en hoe zie je dat je kat ziek is?

Niet eten, of veel minder eten dan normaal, heet bij dierenartsen anorexie of verlies van eetlust. Het is een teken van veel verschillende problemen, geen ziekte op zich. Daarom zoekt de dierenarts de oorzaak en zorgt hij er tegelijk voor dat je kat weer eet. Verlies van eetlust is een van de gewoonste redenen om met een kat naar de dierenarts te gaan.

Honger en eetlust zijn niet hetzelfde. Een kat kan honger hebben en toch niet willen eten. Dierenartsen maken ook onderscheid tussen een kat die geen eten wil en een kat die wel wil maar het niet kan oppakken, kauwen of doorslikken, meestal door pijn in de bek.

De meeste katten eten verspreid over de dag kleine porties. Minder eten dan normaal is daarom meestal een teken dat er iets mis is, geen bui. Een beetje eten telt ook: een kat die wat knabbelt, eet niet per se genoeg, en een kat die wel snoepjes neemt maar zijn maaltijd laat staan, kan te ziek zijn voor een hele maaltijd.

Met meer katten in huis, of een hond die het kattenvoer opeet, zie je niet makkelijk dat één kat gestopt is met eten. Let op wie wat eet, en weeg je kat als je twijfelt.

Er is geen veilig aantal dagen om af te wachten. Katten zijn geen honden, die dagen zonder eten kunnen met weinig klachten. Een kat die stopt met eten, kan binnen een dag of twee in de problemen komen. Volgens een veterinaire universiteit kan bij een volwassen kat al 24 uur zonder eetlust de gezondheid ernstig raken, en is een kitten jonger dan zes weken na maar 12 uur in levensgevaar.

Dierenartsen en dierenwelzijnsorganisaties verschillen een beetje over wanneer je moet bellen: sommige zeggen na ongeveer een dag, andere na twee dagen. Ze zijn het erover eens dat een kat die ongeveer een dag niets heeft gegeten naar de dierenarts moet, en dat kittens, oudere katten, te zware katten en katten met een bekende ziekte niet zo lang moeten wachten. Deze pagina houdt het daarom op: na ongeveer 24 uur bellen, na twee dagen nu gaan.

Niet drinken maakt het erger. Een kat die niet eet en ook niet drinkt, kan snel uitdrogen en moet dezelfde dag naar de dierenarts. Een kat die wel drinkt maar niet eet, loopt nog steeds hetzelfde risico op leververvetting, dus drinken maakt wachten niet veilig.

In de kliniek overwegen dierenartsen voedingssteun als een zieke kat ongeveer drie dagen te weinig heeft gegeten of ongeveer 10 procent van zijn gewicht kwijt is. Dat is een grens voor dierenartsen, geen tijd om thuis af te wachten.

Als een kat stopt met eten, breekt het lichaam vet af als brandstof. De lever kan dat vet niet zo snel verwerken, dus het hoopt zich op in de levercellen en de lever begint te falen. Dat heet leververvetting (hepatische lipidose). Het is de gewoonste verworven leverziekte bij katten die dodelijk kan zijn, en het kan een kat van elke leeftijd treffen, van ongeveer drie maanden tot 25 jaar. Te zware katten lopen een veel groter risico.

Leververvetting volgt meestal op een paar dagen niet eten, maar het kan eerder beginnen, en ook een kat die maar een klein beetje eet kan het krijgen. In meer dan 9 van de 10 gevallen komt het na een ander probleem, zoals een ziekte, pijn of stress waardoor de kat stopte met eten. De twee versterken elkaar: hoe zieker de lever, hoe misselijker de kat en hoe minder hij eet.

Tekenen zijn een kat die zijn bak mijdt, kwijlt, overgeeft, afvalt, dof of zwak is, en later geel wordt in het tandvlees, de oren of het oogwit (geelzucht). Leververvetting zelf doet geen pijn, maar de ziekte erachter misschien wel.

Zonder snelle behandeling is leververvetting waarschijnlijk dodelijk. Met behandeling herstellen veel katten, en de kansen zijn het best als de kat vroeg wordt gezien. Gepubliceerde cijfers lopen uiteen tussen klinieken, van ongeveer 6 tot 9 op de 10 katten die het overleven; zie dat alleen als ruwe schatting. Herstel duurt weken, geen dagen, en gaat meestal met sondevoeding. Katten die het overleven, krijgen het zelden opnieuw.

Pijn in de bek en aan de tanden is een van de gewoonste redenen. Tandvleesontsteking, gebroken tanden, tandresorptie, zweertjes en abcessen kunnen kauwen pijnlijk maken. Tandresorptie komt naar schatting bij 20 tot 60 procent van de katten voor, en één gebroken tandkroon kan een kat een dag of drie van zijn eten houden. Tekenen zijn met de poot aan de bek zitten, eten laten vallen, aan één kant kauwen, kwijlen, alleen zacht voer eten, een slechte adem, of naar de bak lopen en weer teruglopen. Sommige katten met pijnlijke tanden blijven eten, dus een normale eetlust sluit het niet uit.

Misselijkheid en maag- of darmproblemen: overgeven, diarree, verstopping, ontsteking, alvleesklierontsteking of een ingeslikt voorwerp dat de darm afsluit. Een kat die naar de bak loopt, ruikt en wegloopt, kan misselijk zijn. Een ingeslikt touw of haarelastiek is een noodgeval voor een operatie.

Ziekte elders in het lichaam: nierziekte, suikerziekte, een overactieve schildklier, leverziekte, hartziekte, een infectie met koorts, bloedarmoede en kanker kunnen allemaal beginnen met een kat die minder eet. Nierziekte geeft misselijkheid en zweertjes in de bek, omdat afvalstoffen zich ophopen in het bloed. Pijn van welke soort ook vermindert de eetlust, zoals gewrichtspijn, een verwonding of rugpijn waardoor bij de bak komen lastig is. Pijn is bij katten makkelijk te missen, en minder eten kan het enige teken zijn.

Een verstopte neus of minder reukvermogen, bijvoorbeeld door niesziekte, maakt eten minder aantrekkelijk, want geur drijft de eetlust van een kat. Vergif kan zich eerst laten zien als een kat die ineens niet meer eet, vaak met kwijlen, overgeven of trillen. Lelies, medicijnen voor mensen, antivries en schoonmaakmiddelen zijn voorbeelden. Ook een warme kamer kan de eetlust verminderen.

Stress en verandering: een verhuizing, een nieuw huisdier of een baby, verbouwing, een maatje dat er niet meer is, een verblijf in een pension, of gepest worden bij een gedeelde bak. Stress kan een kat een dag of twee van zijn eten houden. Een kat die langer niet eet, heeft een dierenarts nodig, niet alleen geduld. Dierenartsen sluiten eerst medische oorzaken uit voordat ze het aan stress of gedrag toeschrijven.

Voer en voeren: plotseling ander voer, een nieuwe bak of een bak op een nieuwe plek, oud of vies voer, een bak zo diep dat de snorharen de rand raken, of voer dat de hele dag blijft staan. Katten kunnen ook voer weigeren dat ze koppelen aan zich ziek voelen, of aan een verblijf bij de dierenarts of in een pension.

Medicijnen en behandelingen kunnen de eetlust verminderen, zoals sommige antibiotica, pijnstillers en langdurige middelen tegen angst. Na een vaccinatie of operatie kan een kat een dag minder eten, maar langer dan 24 uur daarna geen eten is niet normaal en reden om te bellen.

Katten verbergen ziekte goed, dus een kat die alert lijkt, kan toch ziek zijn. Tegen de tijd dat je ziet dat hij minder eet, kan het probleem er al een tijd zijn. Eén overgeslagen maaltijd bij een alerte, actieve kat is vaak niets: bied zijn lievelingsvoer aan, houd de bak schoon en rustig, en houd hem de dag in de gaten. Eet hij de volgende dag nog niet normaal, bel dan de dierenarts.

Veel binnenkatten hebben weinig voer nodig, dus echt kieskeurig eten komt veel voor. Maar een duidelijke verandering in hoeveel een kat eet, minder of meer, is het vertellen waard aan de dierenarts, zeker als het langer dan een dag of twee duurt. Een beetje eten is niet hetzelfde als genoeg eten: een kat die dagenlang een paar hapjes neemt, kan net zo goed richting leververvetting gaan als een kat die alles weigert.

Kijk ook naar hoe je kat eet, niet alleen hoeveel. Veel langzamer eten dan vroeger, aan één kant kauwen, eten laten vallen of brokjes heel doorslikken kan wijzen op pijn in de bek. Een kat die zijn bak vroeger in twee minuten leeg had en er nu vijf over doet, is veranderd. Meer eten dan normaal en toch afvallen kan ook een teken van ziekte zijn, zoals een overactieve schildklier of suikerziekte.

Weeg je kat en kijk naar zijn lichaamsvorm. Plotseling of onverklaard gewichtsverlies is altijd een controle waard, ook als je kat normaal lijkt. Langzaam afvallen zie je moeilijk, zeker bij een kat met een dikke vacht, dus regelmatig thuis wegen helpt.

Lusteloos is meer dan veel slapen. Een lusteloze kat is moeilijk wakker te krijgen, beweegt heel weinig en negeert dingen die hem normaal wel interesseren, zoals eten, spelen of het zakje met snoepjes. Een slaperige kat reageert nog op eten en geluiden.

Een kat die niet eet en ook lusteloos is, moet dezelfde dag naar de dierenarts, ook als er nog geen 24 uur voorbij zijn. Een kat die niet eet, niet drinkt en lusteloos is, gaat nu naar een dierenarts of spoedkliniek. Zonder vocht droogt een kat snel uit, en zonder eten gaat hij tegelijk richting leververvetting.

Andere alarmtekens bij dit beeld: zich verstoppen en niet tevoorschijn komen, een koud lijf, bleek, blauw of geel tandvlees, plakkerig droog tandvlees, herhaald overgeven, zwaar of met open bek ademen, een opgezwollen of pijnlijke buik, ineenzakken of niet reageren. Aanwijzingen voor uitdroging die je aan de dierenarts kunt doorgeven: tandvlees dat plakt in plaats van vochtig is, en huid op de schouders die langzaam terugzakt als je die zacht optilt. Ze helpen de urgentie in te schatten, maar vervangen geen onderzoek.

Koorts door een infectie vermindert vaak de eetlust; de dierenarts meet de temperatuur. Geef een kat nooit een koorts- of pijnmiddel voor mensen: paracetamol en ibuprofen zijn giftig voor katten. Bel de dierenarts of spoedpraktijk voordat je vertrekt, vertel hoe lang je kat niet heeft gegeten of gedronken en wat je verder ziet, en vraag of je meteen moet komen.

Niet eten is niet gewoon ouderdom. Bij een oudere kat is verlies van eetlust bijna altijd een teken met een oorzaak, die vaak te behandelen is. Een oudere kat die ongeveer een dag niet heeft gegeten, of die niet eet en niet drinkt, moet dezelfde dag gezien worden.

Oudere katten hebben vaker nierziekte, een overactieve schildklier, suikerziekte, tandproblemen, darmziekte, alvleesklierontsteking, artrose of kanker. Nierziekte treft naar schatting 30 tot 50 procent van de katten boven de 15, met als vroege tekens meer drinken en plassen, afvallen en een langzaam minder wordende eetlust. Tandproblemen nemen toe met de leeftijd en worden vaak gemist als oorzaak van achteruitgang; leeftijd alleen is geen reden om tandbehandeling over te slaan.

Oudere katten hebben vaak meer dan één ziekte tegelijk. Als een behandeling niet het verwachte resultaat geeft, zoekt de dierenarts naar een andere oorzaak. Afvallen zonder andere oorzaak is een gewoon teken van kanker bij oudere katten. Een oudere kat kan ook minder ruiken, en artrose of verwardheid door ouderdom kan eten lastiger maken.

Internationale richtlijnen voor oudere katten adviseren een controle elke zes maanden, ook bij een kat die gezond lijkt, met wegen bij elk bezoek, en minstens jaarlijks bloed- en urineonderzoek vanaf ongeveer 7 tot 10 jaar. Bij weinig eten adviseren dierenartsen kleine, frequente maaltijden en meer vocht, zoals natvoer en meerdere waterbakken.

Kittens hebben bijna geen reserves. Een kitten dat maaltijden mist, kan binnen uren een te lage bloedsuiker krijgen en uitdrogen, dus de 24 uur van een volwassen kat gelden niet. Een kitten jonger dan zes weken dat 12 uur niet heeft gegeten, is in levensgevaar en heeft dringend een dierenarts nodig. Kittens jonger dan drie maanden kunnen hun bloedsuiker slecht op peil houden.

Een te lage bloedsuiker bij een kitten zie je aan zwakte, wiebelen, trillen, lusteloosheid en kou, en het kan eindigen in toevallen, ineenzakken of coma. Dat is een noodgeval: bel eerst de praktijk en ga dan zo snel als veilig kan. Probeer een kitten dat koud, slap of niet aanspreekbaar is niet te voeren; warmte, voorzichtig oppakken en een dierenarts gaan voor.

Oorzaken zijn onder meer het spenen, kou, darmparasieten, infecties, niesziekte, en soms gewoon te druk spelen om te eten. Een kitten dat niet wil drinken bij de moeder, afvalt, zwak is en veel huilt, kan een wegkwijnend kitten zijn en moet meteen naar de dierenarts. Een lusteloos kitten dat niet eet, is altijd een noodgeval, en elk kitten dat het grootste deel van een dag niet eet, moet dezelfde dag gezien worden.

Weeg een kitten elke dag. Een kitten dat niet gestaag aankomt, moet door een dierenarts worden nagekeken. Een nieuw kitten in een nieuw huis eet de eerste dag soms minder door stress, maar de 24 uur blijven gelden.

Katten zijn meesters in het verbergen van pijn en ziekte. In het wild maakte zwakte een kat kwetsbaar, en huiskatten hebben dat instinct gehouden. Grote veranderingen zijn zelden het eerste teken. De vroegste tekens zijn meestal kleine veranderingen in gewoontes, gedrag of eetlust, dus weten wat normaal is voor jouw kat is het beste wat je hebt.

Gedrag: zich meer verstoppen, je niet meer begroeten, aanraking ontwijken, lang in één houding liggen, veel meer slapen of afwezig lijken. Een kat die normaal gezellig is en je nu ontwijkt, is zorgelijker dan een kat die in zijn vaste rustige plekje slaapt. Houding en beweging: een gebogen houding, knijpende ogen, oren naar achteren, niet meer op favoriete plekken springen, mank lopen of niet willen bewegen kunnen op pijn wijzen.

Vacht: een zieke kat stopt vaak met poetsen, en de vacht ziet er slordig, vet of klitterig uit. Ademhaling: snel ademen in rust, ademen met moeite, met open bek ademen, hijgen of blijven hoesten moet naar de dierenarts; katten ademen zelden met open bek tenzij ze in ernstige nood zijn. Kattenbak: een verandering daar is vaak het eerste zichtbare teken van een blaas-, nier- of stofwisselingsziekte. Persen, huilen in de bak, bloed in plas of ontlasting, buiten de bak plassen, veel meer plassen, diarree of verstopping vragen allemaal aandacht. Een kater die perst en weinig of niets plast, is een noodgeval.

Veel meer drinken dan normaal, of uit vreemde plekken, kan komen door nierziekte, suikerziekte of schildklierziekte. Minder of juist veel meer eten, afvallen, een slechte adem, eten laten vallen of kwijlen horen er ook bij, net als een kat die langer dan een dag luider of veeleisender is, chagrijniger of juist aanhankelijker. Sommige tekens zeggen weinig: een droge neus betekent op zich niet dat een kat ziek is, en spinnen betekent niet dat hij tevreden is, want katten spinnen ook bij stress, pijn of ziekte.

Thuis verleiden is een brug naar de dierenarts, geen vervanging. Is je kat al ongeveer een dag zonder eten, of werkt niets binnen een paar uur, stop dan met proberen en bel de dierenarts. Schrijf op wanneer je kat voor het laatst normaal at, hoeveel hij sindsdien at en wat je verder ziet; die tijdlijn helpt de dierenarts.

Geur doet veel: lauw natvoer en sterk ruikend voer verleiden een misselijke kat vaak. Bied eerst het voer aan dat je kat kent; eet hij daar wel wat van, dan is een recente voerwissel waarschijnlijk de oorzaak. Kwijlt je kat, deinst hij terug of draait hij zijn kop weg van het voer, haal het dan weg. Een zieke kat pushen om te eten kan een blijvende afkeer van dat voer geven.

Een kat die niet eet, verdient een volledig onderzoek: vragen, een lichamelijk onderzoek met een goede blik in de bek, de neus, het tandvlees, hart, longen, buik en temperatuur, en daarna tests als dat nodig is, zoals bloed- en urineonderzoek, röntgenfoto's en echo. De dierenarts vraagt ook naar voerwissels, veranderingen thuis, medicijnen, de kattenbak en het drinken, dus neem je aantekeningen mee.

Terwijl de dierenarts de oorzaak zoekt, behandelt hij ook het niet eten zelf: vocht als je kat uitgedroogd is, middel tegen misselijkheid, pijnstilling en het aanvullen van kalium of andere zouten. Soms schrijven dierenartsen kort een eetlustopwekker voor, zoals mirtazapine of cyproheptadine. Dat is geen genezing: ze werken niet betrouwbaar bij zieke katten, behandelen de oorzaak niet, kunnen suf maken of andere bijwerkingen geven, en sommige worden vermeden bij leverziekte. Geef ze nooit zonder dierenarts. De dierenarts kiest het middel en de hoeveelheid; deze pagina doet dat niet.

Als een kat niet genoeg kan of wil eten, kan de dierenarts een voedingssonde plaatsen. Dat gebeurt onder narcose, kan ook voor een paar dagen levensreddend zijn, en veel katten gaan met de sonde naar huis. Dierenartsen kiezen liever een sonde dan eten afdwingen. Een kat die een tijd niet heeft gegeten weer laten eten heeft eigen risico's (refeeding-syndroom), dus de dierenarts leidt het opstarten.

Leververvetting wordt meestal vastgesteld met bloedonderzoek, echo en een monster van levercellen, en behandeld met vocht, vitamines, het aanvullen van zouten en wekenlang sondevoeding terwijl de oorzaak wordt behandeld. Bekproblemen worden bij de dierenarts behandeld; bij tandresorptie is het trekken van de aangetaste tanden de enige behandeling die werkt. Wil een kat die na een verblijf in de kliniek naar huis mocht nog steeds niet eten, ga dan de volgende dag terug.

Weeg je kat regelmatig, het liefst thuis op een baby- of dierenweegschaal, en meet zijn voer af, zodat je snel merkt als hij minder eet. Houd je kat op een gezond gewicht. Is hij te zwaar, plan het afvallen dan met de dierenarts. Laat een te zware kat nooit hongeren en verminder zijn voer niet plotseling, want snel afvallen kan leververvetting uitlokken.

Wissel voer langzaam, houd vaste gewoontes en verminder stress waar je kan. Laat de tanden elk jaar nakijken, met röntgenfoto's als de dierenarts tandresorptie vermoedt, en ga regelmatig op controle, zeker als gedrag, gewicht of eten verandert. Bel de dierenarts snel als de eetlust daalt: leververvetting is te voorkomen door op te letten wat je kat eet en vroeg hulp te zoeken.