Hoe oud is mijn kat in mensenjaren? En hoe oud worden katten?

Een kat wordt niet zeven keer zo langzaam oud als een mens. Een kat groeit in de eerste twee jaar volwassen: op haar eerste verjaardag is ze te vergelijken met een mens van ongeveer 15, op de tweede met een mens van ongeveer 24. Daarna telt elk kattenjaar voor zo'n 4 mensenjaren.

Een kitten van een half jaar is te vergelijken met een kind van ongeveer 10, en een kat van 10 met een mens van ongeveer 56. De tabellen verschillen een jaartje: Cornell geeft 16 en 21 voor het eerste en tweede jaar, VCA 15 tot 16 en 24 tot 25. De getallen zijn een vergelijking, geen meting.

Dierenartsen gebruiken een soortgelijk beeld bij controles: een jaar in het leven van een volwassen kat is als meerdere jaren in het leven van een mens, dus er kan veel veranderen tussen twee jaarlijkse bezoeken.

De richtlijnen van 2021 van de AAHA en AAFP (Amerikaanse dierenartsverenigingen) kennen vier leeftijdsfasen: kitten (tot 1 jaar), jonge volwassen kat (1 tot 6 jaar), volwassen kat op leeftijd (7 tot 10 jaar) en senior (ouder dan 10 jaar). Daarnaast is er een laatste levensfase die op elke leeftijd kan komen.

De richtlijnen van 2010 hadden zes fasen (kitten, junior, volwassen, op leeftijd, senior en geriatrisch vanaf 15). Die zie je nog op veel websites en in veel tabellen.

De grenzen zijn een richtlijn, geen wet. Sommige katten van 10 jaar of ouder zijn in uitstekende conditie en kunnen het best als volwassen kat op leeftijd behandeld worden, naar het oordeel van de dierenarts. Elk bezoek aan de dierenarts bekijkt de levensfase, want een kat kan snel naar de volgende gaan.

Als kitten draait het om vaccinaties, parasieten, socialiseren en castreren. Jonge volwassen katten kunnen tussen 1 en 2 jaar een andere verhouding krijgen met andere katten in huis, en ze komen vaak aan omdat ze minder spelen. Aankomen komt het meest voor op middelbare leeftijd.

Vanaf 7 tot 10 jaar gaan veel katten tekenen van ouder worden laten zien, en de meeste doen dat rond 12 jaar. Denk aan een zwakkere afweer, dunnere huid, slechter wassen, brosse en te lange nagels, minder gehoor, gebitsproblemen, veranderingen aan de nieren en artrose. Oudere katten krijgen vaker langdurige aandoeningen, zoals nierziekte, suikerziekte, gebitsziekte en een te snel werkende schildklier, en bepaalde soorten kanker.

Verandert het gedrag van een oudere kat, bijvoorbeeld meer miauwen, naast de bak plassen, een lievelingsplek mijden of anders slapen en eten, dan komt dat vaak door een medisch probleem, ook pijn. Het is niet zomaar 'ouderdom'. Ouderdom is zelf geen ziekte en beslissingen over zorg hoor je niet alleen op leeftijd te baseren.

Er is niet één getal, want onderzoeken meten verschillende dingen. Een Brits onderzoek uit 2024 met gegevens van dierenartsen geeft een levensverwachting bij de geboorte van gemiddeld 11,7 jaar. In Amerikaanse dierenartsgegevens is dat 11,2 jaar. Een andere maat is de middelste leeftijd waarop katten overlijden: 14,0 jaar in een grote Engelse groep katten die tussen 2009 en 2012 stierven. Meer dan 85 procent van die katten werd ingeslapen, dus de leeftijd zegt ook iets over keuzes, niet alleen over ziekte.

Die getallen zijn niet hetzelfde en je mag ze niet door elkaar halen. De levensverwachting bij de geboorte telt alle katten mee, ook kittens. De middelste leeftijd bij overlijden telt alleen katten die al gestorven zijn.

Huiskatten worden volgens gangbare cijfers gemiddeld 11 tot 14 jaar, en met goede zorg komen ze vaak op 12 tot 15 jaar. Twintig jaar of ouder is niet onwaarschijnlijk. Katten worden ook ouder dan vroeger: het gemiddelde zou van ongeveer 7 jaar begin jaren tachtig naar ongeveer 13 jaar in 2014 en 2023 zijn gegaan. Poezen leven ongeveer een tot 1,3 jaar langer dan katers.

Gewicht speelt mee: in het Engelse onderzoek leefden zwaardere volwassen katten korter, en ernstig overgewicht hangt samen met een korter leven. Een Amerikaans onderzoek zag katten met lichaamsconditie 4 van 5 langer leven dan katten met ideaal gewicht, maar dat is waarneming en geen reden om je kat te laten aankomen.

In een onderzoek van UC Davis onder ongeveer 3.100 katten die in het ziekenhuis stierven (1989 tot 2019) leefden katten die alleen buiten waren korter dan katten die alleen binnen waren. Katten die in en uit gingen leefden niet merkbaar korter dan binnenkatten. Dat waren wel katten uit een ziekenhuis, geen willekeurige groep. Verkeersongelukken waren in Engeland de belangrijkste doodsoorzaak bij katten onder de 5 jaar (47 procent).

Alleen 'binnen of buiten' is te simpel: huisgenoten, andere katten en contact in een pension of asiel veranderen de risico's ook. Cornell raadt binnenblijven aan vanwege besmettelijke ziekten, parasieten en auto's. Een afgesloten tuin, een balkon of een wandeling met tuigje geeft veilige tijd buiten.

Gecastreerde en gesteriliseerde katten leefden in elk onderzoek langer. In Engeland was dat zonder correctie 15,0 tegen 11,0 jaar, maar na correctie voor andere factoren was de winst ongeveer 0,6 jaar voor gesteriliseerde poezen, en leefden onbehandelde katers ongeveer 1,8 jaar korter dan onbehandelde poezen. Na het castreren heeft een kat minder eten nodig, dus kijk daarna naar het gewicht.

Kruisingen leefden in Engeland wat langer dan rasdieren (14,0 tegen 12,5 jaar, na correctie ongeveer 0,6 jaar). In de VS leefden rasdieren juist iets langer (11,5 tegen 11,1 jaar bij de geboorte).

In de Engelse groep leefden Birmaan (16,1), Burmees (14,3), Siamees (14,2) en Pers (14,1) het langst. Bengaal (7,3), Abessijn (10,0), Ragdoll (10,1), Maine Coon (11,0) en Britse korthaar (11,8) het kortst. Per ras gaat het om weinig katten (11 tot 70), dus dit is alleen een aanwijzing. Een Brits overzicht noemt de Sphynx het kortst (6,8 jaar) en Burmees en Birmaan het langst (14,4).

De onderzoekers denken dat het kortere leven van Ragdolls vooral met rasdier zijn te maken heeft, niet met het ras zelf. Geen ras is genetisch gezonder dan een ander. Extreme lichaamsvormen kunnen het leven korter maken en erfelijke nierziekte bij Perzen en verwante rassen kan tot een vroege dood leiden. Vraag een fokker welke gezondheidstesten de ouders hebben gehad.

De oudste kat met een bevestigde leeftijd is Creme Puff, een gemengde getijgerde kat uit Austin, Texas. Ze werd geboren op 3 augustus 1967 en overleed op 6 augustus 2005, op 38 jaar en 3 dagen (Guinness World Records). Het record daarvoor was van Granpa Rexs Allen (deels Sphynx, deels Devon Rex), met ongeveer 34 jaar. De eigenaar twijfelde later zelf aan zijn precieze leeftijd.

Op lijsten staan veel katten van 30 of ouder, maar de meeste leeftijden zijn schattingen of van horen zeggen. Flossie, geboren in 1995, staat als oudste levende kat met bevestigde leeftijd op 30 (eind 2025). Recordhouders wisselen en Guinness publiceert niet elke wijziging meteen. Slechts een klein deel van de katten komt in de buurt van 30.

Een zwerfkat of een kat uit het asiel heeft geen geboortebewijs, dus de leeftijd is een schatting. Rasdieren hebben hun geboortedatum in het stamboek.

Bij een controle kijkt de dierenarts naar tanden, tandvlees, ogen en vacht: tandsteen, gebroken of blijvende melktanden, troebele ogen en haaruitval vallen op. Dat zegt evenveel over de conditie als over de leeftijd, want het hangt af van verzorging en erfelijkheid, dus een schatting van de dierenarts is een bereik. Vraag om de beste schatting en schrijf hem op. De rekentabel op deze pagina werkt met die schatting.

Dierenartsen raden elke kat minstens één controle per jaar aan. Vanaf 7 jaar raden veel richtlijnen een controle twee keer per jaar aan, en seniorkatten minstens elke 6 maanden, of vaker bij een langdurige aandoening. Bij oudere katten horen vaak bloed- en urineonderzoek, een schildkliertest en een bloeddrukmeting, minstens één keer per jaar. De dierenarts bepaalt wat bij jouw kat past.

Katten verbergen ziekte goed, dus een ernstig probleem kan al ver gevorderd zijn voor je iets ziet. Kijk daarom elke week naar tanden, tandvlees, oren, huid en vacht, en voel naar bultjes (de dierenarts kan je laten zien hoe). Gebitsziekte komt heel vaak voor en tandenpoetsen met kattentandpasta wordt het meest effectieve middel ertegen genoemd. Zowel afvallen als aankomen is belangrijk en kan een medische oorzaak hebben.

Neem een verandering nooit aan als 'gewoon ouderdom'. Veel aandoeningen die met de leeftijd komen, zijn onder controle te krijgen als ze vroeg gevonden worden.