Mijn kat heeft diarree: wat nu?

Een gezonde kat doet meestal een of twee keer per dag een stevige, bruine, goed gevormde poep. Bij diarree is de ontlasting zachter, papperig of waterdun, soms vaker en soms met persen.

Het ontstaat doordat de ontlasting te snel door de darm gaat, waardoor water, zouten en voedingsstoffen niet worden opgenomen. Diarree is een teken van een spijsverteringsprobleem, geen ziekte op zich, en kan veel oorzaken hebben.

Diarree is ook een verdediging: het lichaam probeert schadelijke ziektekiemen of stoffen uit de darm te spoelen. Daarom helpen middelen tegen diarree niet altijd en zijn ze niet aan de eigenaar om uit te kiezen.

Dierenartsen spreken van acute diarree als die plotseling begint en tot ongeveer drie weken duurt, en van chronische diarree als die langer duurt of steeds terugkomt. Bronnen verschillen een beetje over de grens, van twee weken tot een maand.

Kijk eerst naar je kat. Een alerte kat die eet, drinkt en het eten binnenhoudt en een of twee keer dunne ontlasting had, is in een andere situatie dan een kat die stil is, braakt of bloed in de ontlasting heeft. De lijst met tekens verderop helpt je beslissen.

Zet de hele dag vers water neer, op meer dan één plek en niet vlak bij het eten of de bak. Sommige katten drinken meer uit een fontein of een lopende kraan. Een beetje water door het natvoer geeft ook extra vocht.

Geef liever vaker een kleine, lichte, makkelijk verteerbare maaltijd dan een grote. Dierenartsen noemen soms blikvoer voor een gevoelige maag. Gekookte kip of witte vis zonder vel, graat of kruiden wordt vaak genoemd als korte hulp, maar het is geen volledig voer.

Laat je kat niet vasten. Een kat die niet eet, loopt kans op leververvetting en de darm heeft eten nodig om te herstellen. Weigert je kat te eten, bel dan de dierenarts. Sommige veterinaire teksten noemen een korte eetpauze van 12 tot 48 uur, maar dat beslist de dierenarts voor een bepaalde kat en het wordt niet geadviseerd voor kittens.

Geef geen vet of zout eten, geen tafelrestjes, geen rauw vlees en geen melk. Veel volwassen katten kunnen de lactose in koemelk niet verteren, en melk is een bekende oorzaak van diarree. Is de ontlasting weer stevig, breng het gewone voer dan over een paar dagen rustig terug, want een snelle wissel kan de diarree weer opwekken.

Voer is de meest voorkomende oorzaak van een korte periode: plotseling ander voer (ook van brokken naar nat of andersom), nieuwe snoepjes, te veel eten of iets ongeschikts zoals tafelrestjes, afval of planten. Dat trekt vaak binnen een paar dagen weg. Ook melk of room kan het uitlokken, want veel volwassen katten verdragen lactose niet.

Stress, zoals een verhuizing, een nieuw dier, een reisje of een verblijf bij de dierenarts, versnelt de spijsvertering en kan korte tijd dunne ontlasting geven. Een gestreste kat kan ook een bestaande infectie laten opvlammen. Voedselintolerantie of voedselallergie geeft bij sommige katten langdurige of terugkerende diarree; schattingen van hoe vaak voer erachter zit, lopen in onderzoeken sterk uiteen.

Parasieten zijn een heel vaak voorkomende oorzaak, vooral bij kittens en jonge katten: spoelwormen, haakwormen en eencellige parasieten zoals Giardia, coccidia, Cryptosporidium en Tritrichomonas. Infecties kunnen ook: bacteriën zoals Salmonella en Campylobacter, en virussen zoals kattenziekte (panleukopenie), het feliene coronavirus, FeLV en FIV. Worden meerdere katten in één huis tegelijk ziek, dan wijst dat op iets besmettelijks.

Medicijnen kunnen diarree geven. Antibiotica kunnen de darmbacteriën van slag brengen en ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's) zijn een bekende oorzaak. Dat geldt ook voor gif, schoonmaakmiddelen en medicijnen voor mensen. Een ingeslikt voorwerp zoals touw of draad kan de darm afsluiten: vermoed je dat, trek dan niet aan het touw en ga naar de dierenarts.

Een ziekte elders in het lichaam kan zich als diarree laten zien: alvleesklierontsteking, lever- of nierziekte, suikerziekte en bij oudere katten een overactieve schildklier. Die katten hebben meestal ook andere tekens, zoals gewichtsverlies bij een flinke eetlust, of meer drinken en plassen. Bij oudere katten kan langdurige diarree komen door een chronische darmontsteking (IBD) of een darmtumor zoals lymfoom. Dat stelt de dierenarts vast als andere oorzaken zijn uitgesloten.

Een kitten verliest in korte tijd veel vocht, droogt snel uit en kan snel verslappen. Zijn darm moet nog aan vast voer wennen en zijn afweer is nog niet volgroeid. Bij kittens zijn de gebruikelijke oorzaken voer of melk (verkeerd bereide of verkeerd gedoseerde kittenmelk, koemelk, te veel eten), wormen en Giardia, andere infecties zoals kattenziekte, en stress na het verlaten van de moeder en de verhuizing.

Ook oudere katten, zieke katten, drachtige poezen en katten met een zwakke afweer lopen meer risico op uitdroging en op een verborgen onderliggende ziekte.

Uitdroging kan leiden tot een verstoorde zoutbalans en shock. Tekenen zijn droge of plakkerige tandvlees, ingevallen ogen, huid die niet meer terugveert, minder energie en niet willen drinken. De meeste diarree bij katten gaat vanzelf over, maar ernstige of langdurige diarree kan zonder hulp leiden tot uitdroging en ernstige ziekte.

De dierenarts vraagt naar het voer (ook snoepjes en supplementen), hoe lang het duurt, hoe de ontlasting eruitziet (kleur, hoeveelheid, slijm, vers bloed), ontwormen en vaccinaties, andere dieren en hoe je kat leeft. Daarna onderzoekt hij je kat op koorts, uitdroging, buikpijn, gewicht en bij oudere katten de schildklier in de hals.

Milde, plotselinge diarree bij een verder gezonde kat wordt vaak zonder onderzoek behandeld. Onderzoek is bedoeld voor katten die terugvallen, ziek zijn of langdurige diarree hebben. De eerste test is een verse ontlastingsmonster, op zoek naar wormen en Giardia, soms ook bacteriën en virussen. Giardia-cysten worden met tussenpozen uitgescheden, dus de dierenarts vraagt soms monsters van meerdere dagen.

Een positieve test bewijst niet altijd de oorzaak. Veel gezonde katten dragen Giardia en andere organismen bij zich zonder ziek te zijn, dus de dierenarts kijkt naar het hele plaatje.

Bij langdurige of ernstige gevallen komen daar bloed- en urineonderzoek bij (ook schildklier, vitamine B12 en foliumzuur), tests op FeLV en FIV, een röntgenfoto of echo van de buik en soms een kijkonderzoek met een klein stukje weefsel (biopsie). Een kitten met diarree en tekenen van ziekte wordt meestal getest op kattenziekte (panleukopenie).

De behandeling volgt de oorzaak. Bij uitdroging vult de dierenarts vocht en zouten aan met een infuus of een injectie onder de huid, en soms geeft hij middel tegen misselijkheid of pijnstilling.

Een goed verteerbaar, vezelarm dieet of een darmdieet van de dierenarts is de gebruikelijkste eerste stap. Extra vezels helpen bij sommige katten, vooral bij diarree uit de dikke darm. Soms adviseert de dierenarts een probioticum of een darmbeschermend middel; het bewijs voor probiotica is wisselend en de inhoud van producten kan afwijken van het etiket.

Antibiotica zijn bij diarree bij katten zelden nodig. Ze kunnen de darmbacteriën lang van slag brengen, dus veel richtlijnen bewaren ze voor katten met tekenen van bloedvergiftiging of een bepaalde infectie.

Bij wormen en Giardia gebruikt de dierenarts een middel tegen parasieten dat bij de kat past, zoals fenbendazol (een ontwormmiddel) of soms metronidazol. De dierenarts bepaalt middel, dosis en duur. Dit gaat meestal samen met strenge hygiëne, en in een huis met meer katten worden vaak alle katten tegelijk behandeld. Een gezonde kat die positief test op Giardia heeft meestal geen behandeling nodig. Daarna kan de dierenarts de ontlasting nog eens controleren, want Giardia kan terugkomen en geeft geen blijvende bescherming.

Milde diarree door het feliene coronavirus vraagt alleen ondersteunende zorg (vocht, een verteerbaar dieet); er is geen specifiek antiviraal middel. Zakt de diarree niet, dan kijkt de dierenarts opnieuw naar de diagnose en zoekt verder, bijvoorbeeld naar andere parasieten, voedselintolerantie, IBD, alvleesklierproblemen of een schildklierziekte.

Giardia is een piepkleine eencellige parasiet van de dunne darm. Katten krijgen hem binnen door cysten door te slikken uit de ontlasting van andere katten, besmet water, voerbakken, pootjes of vacht. Een paar cysten zijn genoeg, en ze kunnen weken tot maanden overleven in een vochtige omgeving.

Veel katten met Giardia merken er niets van. Als er wel klachten zijn, is het meestal zachte, bleke, stinkende en soms slijmerige ontlasting, met of zonder gewichtsverlies en een doffe vacht, vooral bij kittens en jonge katten uit groepen zoals asielen en fokkerijen. Van kat op mens gaat Giardia zelden over, maar was je handen na het opruimen van poep en vertel het je huisarts als je dezelfde klachten hebt, zeker bij een zwakke afweer.

Diarree kan ook korte tijd volgen op het ontwormen. Stopt het niet na de behandeling, dan hoort de dierenarts een ontlastingsmonster te onderzoeken. Houd je aan het ontwormschema dat de dierenarts voor je kat opstelt. Heeft je kitten diarree, vraag dan of de ontwormkuur door moet gaan; zie de pagina over ontwormen.

Diarree die ongeveer drie weken of langer duurt, of steeds terugkomt, vraagt om een stapsgewijs onderzoek door de dierenarts in plaats van afwachten. Gewone oorzaken op de lange termijn zijn voedselintolerantie, chronische darmontsteking (IBD), langdurige infecties, een overactieve schildklier, alvleesklierproblemen en bij oudere katten darmtumoren. De klachten kunnen komen en gaan, en diarree is niet altijd het eerste teken: braken, minder eetlust of gewichtsverlies komen vaak eerder.

Meestal sluit de dierenarts eerst andere oorzaken uit en probeert daarna een streng dieet. In één verwijsstudie knapte ongeveer de helft van de katten met IBD op van alleen een dieet. Het dieet moet dan het enige voer zijn, zonder snoepjes of medicijnen met smaakje.

Een zekere diagnose van IBD, of het onderscheid met lymfoom, vraagt om een darmbiopsie onder narcose. De behandeling duurt vaak lang en veel katten doen het jarenlang goed, maar opvlammingen komen vaak voor. IBD komt vaker voor bij katten op middelbare en oudere leeftijd. Siamezen en enkele andere Aziatische rassen zijn gevoeliger, maar elke kat kan het krijgen. Een overactieve schildklier bij oudere katten kan diarree geven (al zijn braken en gewichtsverlies gewoner) en is vaak omkeerbaar als de schildklier wordt behandeld.

Wissel van voer geleidelijk, over minstens een week. Bij een kitten meng je het nieuwe voer stap voor stap door het oude. Geef een kitten niet te veel te eten; meerdere kleine maaltijden per dag zijn zachter dan een of twee grote.

Houd je aan het ontwormschema en de vaccinaties die de dierenarts adviseert; vaccinatie beschermt tegen kattenziekte, een infectie die ernstige diarree geeft.

Houd de kattenbak en de bakjes schoon, haal de poep minstens elke dag weg en geef elke kat genoeg ruimte. Waar katten samenleven, beperkt hygiëne de verspreiding van Giardia en andere darminfecties. Houd gif, schoonmaakmiddelen, touw, planten en medicijnen voor mensen buiten bereik en geef geen medicijnen voor mensen of huismiddeltjes zonder de dierenarts te vragen.