Mijn kat geeft over: wanneer is het ernstig?

Overgeven is het krachtig omhoogbrengen van de maaginhoud. Eerst is er vaak misselijkheid: kwijlen, de lippen likken, veel slikken, onrust. Dan trekken de buikspieren samen en komt er voer, vocht of schuim omhoog.

Overgeven is een teken, geen ziekte. Het kan een onschuldige schoonmaak van de maag zijn, of het eerste teken van een darmprobleem of van een ziekte elders in het lichaam, zoals de nieren, lever, alvleesklier of schildklier.

Bijna alle katten geven weleens over. In een onderzoek had 35% van 100 gezonde katten de afgelopen 30 dagen minstens één keer overgegeven. Hoe vaak, hoe het eruitziet en wat er verder speelt, telt zwaarder dan die ene keer.

Dierenartsen noemen overgeven acuut als het korter dan een week duurt en chronisch als het langer dan ongeveer drie weken duurt. Acuut overgeven begint vaak plotseling en is in een dag of twee voorbij. Chronisch overgeven gaat waarschijnlijk niet vanzelf weg zonder dat de oorzaak is gevonden.

Uitbraken is passief. Het voer komt kort na het eten terug, zonder misselijkheid en zonder heftige beweging, vaak nog zoals het naar binnen ging, soms als een buisje bedekt met slijm. Dat kan bij gezonde katten die te snel eten, maar herhaald uitbraken vraagt om advies van de dierenarts.

Een haarbal is een vochtig buisje van samengeklitte haren, meestal met een beetje schuim of vocht opgebracht na kokhalzen. Losse haren in gewoon braaksel maken er geen haarbal van, want de meeste katten slikken wat haar door.

Een hoestende kat zit meestal laag met de nek uitgestrekt en brengt soms wat wit schuim op. Dat lijkt op overgeven of een haarbal, maar komt uit de luchtwegen. Herhaald hoesten vraagt om de dierenarts. Een kat die kokhalst en snel ademt, kan een probleem met de luchtwegen of het hart hebben in plaats van de maag.

Overgeven, uitbraken, kokhalzen en hoesten zijn makkelijk te verwarren. Daarom wil de dierenarts een duidelijke beschrijving, en liefst een kort filmpje op je telefoon van wat er gebeurt.

Heldere vloeistof of wit schuim betekent meestal dat de maag leeg was en er wat zuur of slijm omhoogkwam. Af en toe is dat mild. Herhaald schuim, of heldere vloeistof bij een oudere kat, verdient een controle, want het kan samengaan met nierziekte of darmontsteking.

Gele of groene vloeistof is meestal gal. Die komt vaak vroeg in de ochtend omhoog na een lange tijd zonder eten. Eén keer is meestal niets. Galbraken dat steeds terugkomt, of elke dag, vraagt om de dierenarts, want het kan samengaan met lever-, alvleesklier- of darmziekte.

Onverteerd voer kort na een maaltijd wijst meestal op te snel eten, of op uitbraken. Onverteerd voer uren na een maaltijd kan betekenen dat de maag niet goed leegloopt, en dan moet een dierenarts kijken. Een rolletje haar is een haarbal. Vaak haar in het braaksel kan wijzen op overmatig poetsen door stress, huidziekte, vlooien of darmziekte.

Groen braaksel met stukjes plant betekent meestal dat de kat planten of gras heeft gegeten. Spaghettiachtige draden kunnen spoelwormen zijn en vragen behandeling door de dierenarts.

Rood of roze braaksel, zwart braaksel of braaksel dat op koffiedik lijkt, kan wijzen op bloeding in de mond, keel, maag of bovenste darm. Zie het als een noodgeval. Bruin, stinkend braaksel kan verteerd bloed of inhoud van lager uit de darm zijn, en braaksel dat naar poep ruikt kan wijzen op een verstopte darm. Beide vragen snel de dierenarts.

Haarballen: katten slikken haar door bij het poetsen en dat kan de maag prikkelen. Af en toe een haarbal is gewoon, vooral bij langharige katten en in de ruitijd. Vaak haarballen braken is niet normaal en kan wijzen op overmatig poetsen, huidziekte of darmproblemen.

Te snel of te veel eten: een kat die voer en lucht naar binnen werkt, kan het minuten later terugbrengen en daarna normaal doen. Kleine maaltijden, een anti-schrokbak en minder concurrentie bij de bak helpen, en de dierenarts hoort het als het blijft gebeuren.

Plotseling ander voer, snoepjes, tafelrestjes of iets wat buiten gegeten is, zijn een gewone oorzaak van eenmalig braken en diarree. Wissel het voer geleidelijk over ongeveer 7 tot 10 dagen. Voedselintolerantie of allergie kan herhaald braken geven, soms met diarree of jeuk. Als parasieten zijn uitgesloten, zijn voedselproblemen een van de gewoonste oorzaken van aanhoudende spijsverteringsklachten. De dierenarts kan een dieetproef voorstellen.

Wormen en andere darmparasieten geven vaak braken, vooral bij kittens en katten die jagen of naar buiten gaan. Wormen in het braaksel of de ontlasting zijn een reden om naar de dierenarts te gaan. Gras: veel katten knabbelen aan gras en sommige braken daarna. Bronnen zijn het oneens over de reden: de ene organisatie zegt dat het de spijsvertering lijkt te helpen, de andere noemt het een teken dat een kat zich misselijk voelt, en binnenkatten doen het misschien om haar op te braken. Vraag de dierenarts als de gewoonte je zorgen baart.

Andere oorzaken zijn wagenziekte, medicijnen en supplementen, stress en angst (pas als medische oorzaken zijn uitgesloten), een maaginfectie en milde maagontsteking (gastritis).

Overgeven kan het eerste teken van vergiftiging zijn, nog vóór trillen, ineenzakken of orgaanfalen. Gewone gevaren zijn lelies, andere giftige planten, medicijnen voor mensen zoals paracetamol, schoonmaakmiddelen, antivries, etherische oliën, chocolade, ui en sommige vlooienmiddelen.

Echte lelies (Lilium, zoals paaslelies, tijgerlelies, stargazers en Aziatische lelies) en daglelies zijn zeer gevaarlijk voor katten. Alle delen zijn giftig, en één blad of bloemblad, water uit de vaas drinken of stuifmeel van de vacht likken kan genoeg zijn voor nierfalen.

Lelievergiftiging begint vaak binnen een paar uur met overgeven, geen eetlust en sloomheid. Het braken kan stoppen en na een dag of twee terugkomen als de nieren falen. Nierfalen is vaak dodelijk als de behandeling langer dan ongeveer 18 uur op zich laat wachten. Andere genoemde planten zijn lelietje-van-dalen (hartproblemen), vredeslelie (pijn in de mond, kwijlen, braken, zelden levensbedreigend), dieffenbachia en philodendron.

Een kat die een lelie of ander gif kan hebben gegeten, heeft meteen een dierenarts of vergiftigingsdienst nodig, ook als ze er goed uitziet. Wacht niet op klachten en probeer je kat niet te laten overgeven.

Katten kunnen touw, draad, wol, lint, klatergoud, haarelastieken, elastiekjes, plastic, speeltjes, paperclips of botjes inslikken. Het vaakst blijft een lang, dun voorwerp zoals naaigaren steken.

Een draad kan onder de tong of in de maag vastzitten terwijl de rest door de darm wordt meegetrokken. De darm klontert samen rond de draad en kan doorgesneden of gescheurd worden. Daarom is een lang voorwerp een noodgeval, ook als je kat maar een of twee keer heeft overgegeven.

Tekenen van een verstopping zijn onder meer herhaald braken, kokhalzen zonder dat er iets komt, zich verstoppen, geen eetlust, een gebogen houding, een pijnlijke of opgezwollen buik en later braaksel dat naar poep ruikt.

De dierenarts heeft meestal een röntgenfoto of echo nodig, kijkt soms onder narcose in de bek, en opereert vaak om een ingeslikt touw of een verstopping te verwijderen. Ook een haarbal die te groot is om op te braken kan de darm afsluiten. In één tuchtzaak over een kitten dat bleef braken werd pas bij de operatie een afgesloten dunne darm gevonden; het is één geval, maar het laat zien waarom een dierenarts een röntgenfoto kan voorstellen als een verstopping niet door onderzoek alleen is uit te sluiten.

Bij katten boven de 10 jaar is overgeven meestal een teken van een onderliggende ziekte, niet van normale veroudering. Veel oorzaken zijn behandelbaar of beheersbaar zodra ze gevonden zijn.

Chronische nierziekte: afvalstoffen die de nieren niet meer opruimen, prikkelen de maag. Andere tekens zijn meer dorst en plassen, weinig eetlust en gewichtsverlies. Het wordt beheerst, niet genezen, met voer, vocht en medicijnen tegen misselijkheid. Een overactieve schildklier is de gewoonste hormoonziekte van oudere katten: gewichtsverlies ondanks een goede eetlust is het hoofdteken, met onrust, dorst en soms braken. Het wordt vastgesteld met een bloedtest en behandeld met medicijn, voer, operatie of radioactief jodium.

Chronische darmontsteking (IBD) en laaggradig darmlymfoom zijn de twee gewoonste oorzaken van chronisch braken als er buiten de darm niets wordt gevonden. Ze lijken op elkaar en meestal is een weefselmonster nodig om ze te onderscheiden. Vroege diagnose telt, want IBD kan overgaan in lymfoom. Alvleesklierontsteking bij katten is vaak laaggradig, met af en toe braken, weinig eetlust, sloomheid en gewichtsverlies, en weinig tekenen van buikpijn. Suikerziekte kan braken geven, vooral bij ketoacidose, samen met dorst, meer plassen en gewichtsverlies. Leverziekte kan geel tandvlees of gele ogen geven.

Katten laten zelden buikpijn zien en een kat die er gezond uitziet, kan toch ziek zijn. Katten verbergen ziekte, dus braken kan het enige vroege teken zijn dat een eigenaar ziet. Veel katten met chronisch braken zien er tussendoor goed uit, en eigenaren schrijven het vaak toe aan haarballen, een gevoelige maag of te snel eten. Dierenartsen zeggen dat die excuses chronische darmziekte maanden of jaren kunnen verbergen.

Kittens drogen uit na maar een paar keer overgeven, en heel jonge of heel oude katten worden eerder ernstig ziek. Een kitten dat herhaald overgeeft, moet dezelfde dag naar de dierenarts.

Wormen zijn een gewone oorzaak bij kittens die niet zijn ontwormd, en kittens kunnen wormen uitbraken. Niet gevaccineerde kittens lopen ook risico op infecties. Kittens zijn nieuwsgierig, en ingeslikte voorwerpen zoals touw of kleine speeltjes zijn op die leeftijd een gevaar. Kittens moeten geen maaltijd overslaan, en een kitten dat meer dan een of twee keer overgeeft, moet de dierenarts zien. Sommige middelen tegen braken zijn niet geschikt voor heel jonge kittens, dus de dierenarts kiest altijd het middel.

Braken met diarree kan snel uitdroging geven, vooral bij kittens, oudere katten en katten die niet drinken. Oorzaken zijn onder meer voerproblemen, parasieten, infecties, vergiftiging, voedselintolerantie en chronische darmziekte.

Bronnen verschillen over hoe dringend het is. De meeste noemen het een reden voor een snel bezoek aan de dierenarts, en een noodgeval als de kat slap, dof of uitgedroogd is, of geen water binnenhoudt. Diarree heeft een eigen pagina, met oorzaken en vragen voor de dierenarts.

Bronnen zijn het niet eens over één getal. Sommige dierenartsen zeggen dat meer dan een of twee keer per maand een reden is voor de dierenarts, anderen meer dan een keer per week, en één onderzoek naar operatiegevallen noemt braken van meer dan twee keer per maand abnormaal. Allemaal zijn ze het erover eens dat braken dat toeneemt, regelmatig is of samengaat met andere tekens, nagekeken moet worden.

Drie of meer keer overgeven binnen 24 uur, of een paar keer in enkele uren, vinden spoeddierenartsen over het algemeen zorgelijk. Dat is een vuistregel, geen richtlijn. Dagelijks overgeven, ook bij een kat die er tussendoor goed uitziet, vraagt om de dierenarts. Chronisch braken hoort niet bij een kat.

Eén keer overgeven bij een alerte kat die eet, drinkt en normaal doet, is meestal minder zorgelijk, en veel bronnen zeggen dat je dat ongeveer een dag kunt aanzien. Twijfel je, bel dan de praktijk voor advies. Katten die elke paar weken overgeven, zijn nog steeds het noemen waard bij het volgende bezoek.

Uitdroging: bij herhaald braken gaan vocht en zouten verloren. Kittens, oudere katten en katten met een chronische ziekte worden het hardst geraakt.

Leververvetting: een kat die langer dan ongeveer 24 uur niet eet, vooral een te zware kat, kan een gevaarlijk leverprobleem krijgen. Dierenartsen letten goed op wat een kat die overgeeft binnenkrijgt. Ook kan een kat die overgeeft braaksel in de longen krijgen en een longontsteking oplopen (aspiratiepneumonie).

Een afgesloten of gescheurde darm, vergiftiging en nierfalen door lelies zijn de snelle gevaren. Daarom staat de noodlijst op deze pagina.

De dierenarts begint met vragen en een lichamelijk onderzoek: de buik, de mond, uitdroging en gewicht, en bij oudere katten de hals voor een vergrote schildklier. Bij een korte aanval bij een stabiele kat kan ondersteunende zorg genoeg zijn. Bij een milde aanval kan de behandeling bestaan uit middel tegen misselijkheid, vocht onder de huid of een infuus in de kliniek, maagbescherming en een zacht, goed verteerbaar dieet. De dierenarts kiest het middel en de hoeveelheid; deze pagina doet dat niet.

Welke tests, hangt van de kat af. Gewone zijn bloed- en urineonderzoek, een schildkliertest bij katten van middelbare leeftijd en ouder, een ontlastingsonderzoek op parasieten, röntgenfoto's en echo. Echo is de gebruikelijke beeldvorming bij braken bij katten. Bij langdurig braken kan een dierenarts een dieetproef doen met een gehydrolyseerd of nieuw-eiwitvoer. Veel katten reageren binnen 2 tot 3 weken, soms 6 tot 8, en bij geen verandering volgen andere tests.

IBD en darmlymfoom zijn alleen uit elkaar te houden met een biopsie, via een kijkonderzoek of bij een operatie. De behandeling is voer, en soms medicijnen die het afweersysteem kalmeren of chemotherapie. Als IBD vroeg wordt gevonden, kunnen veel katten jarenlang goed worden ingesteld. Een ingeslikt touw of een verstopping vraagt meestal een spoedoperatie. Lelievergiftiging vraagt behandeling in de kliniek voor de nieren, vroeg gestart.

Een kat die niet eet, heeft soms hulp bij de eetlust of een voedingssonde nodig zodra het braken onder controle is. Bronnen verschillen over eten achterhouden: sommige dierenartsen geven de darm even rust, anderen waarschuwen voor lange gaten bij een kat. Laat je kat of kitten niet vasten en dwing geen eten af, tenzij de dierenarts het zegt.

Borstel regelmatig, dagelijks bij langharige katten, om losse haren weg te nemen. Vraag de dierenarts of een haarbalvoer of supplement bij je kat past. Geef schrokkers kleinere en vaker maaltijden, een anti-schrokbak of puzzelbak, en aparte bakken als er meer katten zijn.

Wissel het voer langzaam over 7 tot 10 dagen, en laat de keuze van een nieuw voer voor een gevoelige kat aan de dierenarts. Houd touw, wol, lint, haarelastieken, elastiekjes, kleine speeltjes, medicijnen, schoonmaakmiddelen en lelies buiten bereik. Wil je bloemen, kies dan soorten die niet giftig zijn.

Houd ontwormen en vlooienbestrijding op orde, zoals de dierenarts adviseert. Katten die naar buiten gaan, worden vaak ongeveer elke drie tot vier maanden gecontroleerd. Regelmatige controles en bloedonderzoek bij oudere katten kunnen nierziekte, een overactieve schildklier en suikerziekte vroeg vinden.