Hoe knip ik de nagels van mijn kat?

Nagels zijn gereedschap om te grijpen, klimmen, balanceren, jagen, kneden en zich te verdedigen. De voorste nagels zijn intrekbaar: in rust zitten ze in huid en vacht, en daardoor blijven ze scherp.

Krabben is een normale, aangeboren behoefte, geen slecht gedrag. Het haalt de versleten buitenlaag van de nagel af zodat er een scherpe nieuwe onder zichtbaar wordt, rekt en traint het lijf en markeert territorium met geur uit klieren in de poten. Omdat de behoefte aangeboren is, train je haar er niet uit. Je kunt haar wel naar plekken sturen die jij kiest: daar zijn krabpalen voor.

Een gebogen, nagelvormig schilletje bij een krabpaal of op een deken is gewoon een afgeworpen omhulsel. Het betekent niet dat de kat een nagel kwijt is. Krabben kan toenemen als een kat gestrest is of als katten in huis ruzie hebben, dus een plotselinge verandering is het opmerken waard.

Knippen vervangt krabben nooit: ook een kat met geknipte nagels heeft plekken nodig om te krabben. Onderzoek naar krabben is beperkt en veel advies hier is deskundigenmening, dus vraag je dierenarts wat bij je kat past.

Niet elke kat heeft het nodig. Zijn de nagels van je kat nooit te lang geworden, dan houden krabben en bewegen ze op lengte, en is af en toe kijken misschien genoeg. Buitenkatten en heel actieve katten slijten hun nagels af met klimmen en krabben en hoeven meestal weinig of niet geknipt te worden. Ze gebruiken hun nagels om te klimmen en te ontsnappen, dus te kort knippen kan ze belemmeren tot de nagel weer scherp is.

Binnenkatten houden op palen en krabblokken vaak een goede lengte, maar hebben soms toch af en toe een knipbeurt nodig. Binnenkatten en oudere katten lopen het meeste risico op te lange nagels. Oudere katten en katten met artrose, overgewicht, zenuwproblemen of weinig beweging slijten hun nagels minder af en hebben vaak regelmatig hulp nodig.

Knip omdat nagels te lang zijn, niet omdat ze scherp aanvoelen. Redenen om te knippen: lange nagels blijven haken en breken, kunnen in het zoolkussentje krommen en krassen mensen en meubels meer. Knippen beperkt de schade maar lost het maar deels op, want de drang om te krabben blijft. Knippen is ook geen ontklauwen: het haalt een klein beetje dood hoornweefsel van de punt en laat bot, pezen en gewrichten ongemoeid.

Er is geen vast interval. Het hangt af van de leeftijd van de kat, hoe actief hij is, hoeveel hij krabt en welke ondergrond hij heeft. Kijk om de 2 tot 4 weken naar de poten en knip als de nagels het nodig hebben, niet omdat er een aantal dagen voorbij is. Bronnen die een ritme geven voor katten die wel geknipt moeten worden, lopen uiteen van ongeveer elke 10 tot 14 dagen tot elke 2 tot 4 weken, ongeveer maandelijks, of ongeveer elke 6 tot 8 weken. Door die spreiding telt een regelmatige blik meer dan een vaste datum.

Oudere katten, katten met extra tenen en katten die weinig bewegen hebben misschien een wekelijkse blik nodig. De voorste nagels blijven scherper en moeten vaak vaker geknipt worden dan de achterste, die slijten als de kat loopt. Bij de duimnagel moet je elke keer kijken. Na het knippen wil een kat zijn nagels soms weer scherpen en krabt hij meer, soms op nieuwe plekken. Zorg dat er palen klaarstaan.

Tekenen zijn een tikkend of klikkend geluid op een harde vloer; nagels die zichtbaar blijven als de kat rust of naar het kussentje toe krommen (een gids noemt een bocht van meer dan ongeveer een kwart cirkel als teken om te knippen); nagels die blijven haken aan tapijt, dekens of meubels, of een poot die na het haken wordt weggetrokken; en een kat die moeite heeft zijn nagels in te trekken of aan zijn voeten pulkt, want lange nagels doen pijn.

Een nagel die in het kussentje is gegroeid, of een teen die rood, gezwollen of bloedend is, heeft een dierenarts nodig en geen knipbeurt thuis.

Scherpe nageltangen voor katten. Zowel tangen met schaarvorm als met guillotine worden gebruikt. Botte messen pletten of splijten de nagel, dus vervang ze als ze niet meer netjes knippen.

Een gewone nagelknipper voor mensen en schaartjes zijn het meest besproken gereedschap. De platte messen kunnen een dikke kattennagel pletten en splijten, en de meeste gidsen raden kattennageltangen aan. Een paar dierenartspraktijken accepteren schone, scherpe kleine knippers voor mensen voor fijne puntjes. Gebruik nooit een nagelschaar.

Een nagelslijper is een alternatief dat de nagel tot een ronder randje slijpt, maar hij is luider dan een tang. Sommige katten houden niet van het geluid of het gevoel, dus probeer het pas als je kat rustig is met poten aanraken. Een vijl kan de rand na het knippen glad maken.

Hou stelpoeder voor huisdieren binnen bereik voor het geval een nagel bloedt. Maïzena of bloem is de gebruikelijke noodoplossing. Leg ook schoon gaas, een felle lamp, een antislip handdoek of mat, snoepjes en, als de kat het accepteert, een helper klaar.

Stap 1. Laat je kat er eerst aan wennen. Raak een paar dagen de poten aan en houd ze vast, druk zachtjes op een teen, laat de tang zien en laat de kat eraan ruiken, en geef elke keer een snoepje. Doe dit op momenten dat je niet knipt.

Stap 2. Kies een rustig moment: de kat is slaperig, of heeft net gegeten, gespeeld of is wakker geworden, in een stille, goed verlichte kamer met andere dieren weg en deuren en ramen dicht. Begin niet als de kat alert, gespannen of overstuur is.

Stap 3. Houd de kat op schoot, met zijn rug of gezicht naar je toe, of laat een helper hem vasthouden. Gebruik zo min mogelijk dwang. Een elleboog of enkel vasthouden geeft meer controle dan de poot zelf.

Stap 4. Leg een vinger onder het teenkussentje en je duim erboven en druk zachtjes zodat de nagel naar voren komt. Trek of knijp nooit in de teen.

Stap 5. Zoek het roze deel als de nagel licht is. Knip alleen het heldere, scherpe puntje, vlak voordat de nagel begint te buigen, in één nette knip van boven naar beneden en niet zijwaarts. Het doel is de haak eraf te knippen.

Stap 6. Doe een of twee nagels, beloon en stop. Je hoeft de hele kat niet in een keer te doen: verspreid het zo nodig over dagen. Een rustige nagel is beter dan een gevecht.

Stap 7. Stop meteen als de kat steeds wegtrekt, zijn oren plat legt, met zijn staart zwiept, grauwt, hijgt of probeert te bijten. Probeer het een andere dag opnieuw.

Stap 8. Kijk of het afgeknipte uiteinde droog is, zonder barstjes of roze weefsel, maak het met een vijl glad als het ruw is en geef dan de beloning. Leer het eerst: vraag een dierenarts of assistent je de greep te laten zien en hoeveel je moet afknippen, voordat je het alleen probeert.

Het roze deel (de 'quick') is het roze, driehoekige levende weefsel aan de basis van de nagel. Er zitten bloedvaten en zenuwen in, dus erin knippen doet pijn en bloedt. Alleen het puntje knippen doet geen pijn.

In een lichte nagel zie je het roze deel. Knip het heldere puntje erachter en laat een duidelijke marge. Bronnen noemen een paar millimeter of iets meer, dus knip bij twijfel minder.

In een donkere nagel zie je het roze deel niet. Schijn met een felle lamp van boven of onderen, of kijk van opzij, en knip in meerdere kleine stukjes. Is de rand van het roze deel nog onduidelijk, haal dan alleen het smalle gebogen puntje weg en knip vaker, of laat het een dierenarts voordoen. Is de kat erg wriggelig, heeft hij zwarte nagels of nagels die de huid in groeien, dan raadt één praktijk aan het door een dierenarts te laten doen.

De meeste katten hebben 18 nagels: vijf aan elke voorpoot, waarvan de eerste de duimnagel is, en vier aan elke achterpoot.

De duimnagel zit hoog aan de binnenkant van de voorpoot en raakt de grond niet. Hij slijt nauwelijks, kan lang worden terwijl de andere nagels prima zijn en kan in de huid krommen. Kijk er elke keer naar en knip hem als dat nodig is. Een tang met schaarvorm is er vaak makkelijker voor.

Gezonde achternagels hoeven niet routinematig geknipt te worden. Knip ze alleen als ze lang, beschadigd zijn of blijven haken, en haal dan alleen het naaldachtige puntje weg. Katten met extra tenen hebben nagels die misschien nooit een krabpaal raken en in rare richtingen of tussen tenen kunnen groeien, dus kijk naar elke nagel.

Geen enkele bron noemt een minimumleeftijd. Wel zeggen ze: begin vroeg met wennen. Raak de poten aan, laat de tang zien en beloon, zodat de kat allang gewend is voordat hij een knipbeurt nodig heeft.

Knip de nagels van een kitten alleen als het nodig is en hou elke sessie heel kort, met snoepjes. Breng het ter sprake bij het eerste bezoek aan de dierenarts: die kan laten zien hoe het gaat en wordt geacht vanaf het eerste bezoek advies te geven over krabben en training. Clickertraining kan helpen bij het wennen aan het aanraken van de poten.

Met de leeftijd kunnen nagels dikker, langer, krommer en brozer worden, en een oudere kat krabt en wast zich minder. Te lange nagels kunnen in het kussentje krommen en pijn, infectie en kreupelheid geven, en blijven haken aan tapijt.

Een nagel die al in het kussentje is gegroeid, trek of knip je niet thuis weg. Daarvoor heb je een dierenarts nodig. Verdikte, verkleurde, gezwollen of zweterige nagels kunnen op een ziekte wijzen en moet een dierenarts bekijken, niet steeds opnieuw knippen.

Bij artrose of pijn vraag je de dierenarts. Pijnbehandeling kan de kat helpen zich prettiger te voelen en meer te bewegen, en een dierenarts of assistent kan in korte, rustige bezoeken veilig knippen.

Blijf kalm en haal de druk van de teen. Een bange kat die wegtrekt, kan het erger maken. Druk schoon gaas of watten stevig een paar minuten op de punt van de nagel, zonder steeds op te tillen om te kijken.

Stelpoeder voor huisdieren op de punt, gebruikt zoals op het etiket staat, is de gebruikelijke hulp. Zonder dat is de punt dippen in maïzena, bloem of een droog stuk zeep de gebruikelijke noodoplossing. Houd de kat rustig en binnen tot het bloeden is gestopt en let de komende dagen op pijn, roodheid, zwelling of vocht uit de teen.

Bel de dierenarts als het na ongeveer 10 minuten stevig drukken nog bloedt (bronnen noemen 5 tot 15 minuten), als het hevig bloedt of opnieuw begint, als de kat een stollingsprobleem heeft of medicijnen gebruikt die de stolling beïnvloeden, of als de teen gezwollen, rood of pijnlijk wordt. Een gebroken of gescheurde nagel doet erg veel pijn. De kat kan kreupel lopen, de poot optillen of janken. Meestal moet een dierenarts het beschadigde deel weghalen, omdat het nagelbed aan bot vastzit en infectie ernstig kan zijn. Trek hem niet los.

Maak de volgende keren korte sessies met snoepjes en heel voorzichtig knippen, want door de pijn kan de kat achterdochtig zijn.

Stop. Dwing een kat nooit en straf hem niet. Meerdere korte, rustige sessies zijn beter dan een slechte. Bouw het in kleine stappen op: een snoepje terwijl je de schouder aanraakt, dan de poot, dan de poot even vasthouden, dan op een teen drukken, dan de tang laten zien zonder te knippen, en dan een nagel knippen terwijl de kat eet. Ga pas verder als de kat op de huidige stap ontspannen blijft.

Een handdoek die strak maar niet knellend om de kat zit met een poot eruit, en een helper, kan sommige katten kalmeren. Knijp of druk een kat nooit vast. Een dierenartspraktijk of trimmer kan de nagels knippen, en veel praktijken laten ook zien hoe het gaat. Sommige praktijken knippen nagels voor een lagere prijs of gratis.

Voor een kat die erg bang, agressief of pijnlijk is, kan een dierenarts een plan tegen angst maken. Een kalmeringsmiddel krijgt een kat alleen op voorschrift van de dierenarts. Geef nooit medicijnen voor mensen of middelen die niet zijn voorgeschreven.

Palen helpen een kat zijn buitenlaagjes af te werpen en de nagels in vorm te houden, maar ze vervangen knippen niet bij oudere katten, katten met weinig beweging of de duimnagel. Een goede paal is stabiel, hoog genoeg voor een volledige rek (ongeveer 60 tot 90 cm of meer, hoger dan de uitgestrekte kat) en kan verticaal of horizontaal zijn. De meeste katten geven de voorkeur aan sisal, ook karton, hout en tapijt zijn populair. Oudere katten houden soms iets meer van tapijt.

Zet palen waar de kat al krabt, naast de plek waar hij slaapt (katten krabben vaak na het wakker worden), bij ramen en in meer dan een kamer. Heb je meer katten, zet dan meer palen neer. Beloon gebruik met snoepjes of lof. Kattenkruid of een speeltje aan de paal kan helpen, al werkt kattenkruid niet bij de meeste kittens onder de vier maanden. Pak de poot niet vast om hem langs de paal te trekken.

Om een favoriete plek minder aantrekkelijk te maken terwijl de kat leert, zet je de paal ervoor en dek je de plek af met dubbelzijdige tape, een strakke lap of plastic. Folie en omgekeerde tapijtlopers verplaatsen het krabben alleen. Gooi een versleten paal niet weg, want katten houden van rafelige, bekende palen.

Spel, een gezond gewicht en een rustig huis houden de nagels in gebruik en kunnen krabben door stress verminderen. Voor feromoonsprays is het bewijs zwak, en sommige onderzoeken zijn door de fabrikanten gedaan. Krabt een kat opeens veel meer of maakt hij dingen kapot, vraag de dierenarts dan pijn en stress uit te sluiten. Een gedragsdeskundige kan helpen.

Zachte kapjes worden over de nagels geplakt. Ze maken de nagel stomp om meubels, mensen of andere dieren te beschermen, en de kat kan zijn nagels nog uitsteken. Ze worden meestal elke vier tot zes weken vervangen, als de nagel afwerpt, al noemen andere bronnen maandelijks of elke 6 tot 12 weken.

Dierenartsen zeggen dat ze bij sommige katten passen, maar niet bij alle. De kat moet het aanraken van zijn poten accepteren, en sommige katten ergeren zich eraan en trekken ze snel af. Een praktijk kan ze plaatsen, of je kunt leren het zelf te doen. Kapjes moeten goed zitten, er mag niet te veel lijm worden gebruikt en je moet in de gaten houden of de kat zijn oude nagels nog op natuurlijke wijze afwerpt. Een kapje stopt de groei niet, dus nagels moeten nog steeds gecontroleerd worden. Ze gelden als goede tijdelijke hulp terwijl een kat leert een paal te gebruiken.

Niet iedereen is het eens: een kattenorganisatie raadt kapjes af, omdat de kat ze niet meer kan intrekken en niet meer kan krabben en het stress kan geven. Vraag je dierenarts of ze bij je kat passen.

Ontklauwen (onychectomie) is een operatie waarbij het laatste bot van elke teen, het bot waar de nagel uit groeit, samen met de nagel wordt geamputeerd. Het is niet het weghalen van een nagel. Het gebeurt meestal aan de voorpoten. Knippen haalt alleen een klein beetje dood hoornweefsel van de punt weg. Ontklauwen is een amputatie, en knippen is er geen mildere vorm van.

Ook de pees doorsnijden zodat de nagels niet meer naar voren kunnen (tendonectomie) wordt niet aangeraden: de nagels groeien te lang en moeten toch voortdurend geknipt worden, en sommige katten houden blijvende pijn. Ontklauwen stopt de drang om te krabben niet, het voorkomt alleen de schade.

Een teenbot weghalen om medische redenen, zoals een tumor in het nagelbed, een ernstig letsel of een infectie, is iets anders en kan nodig zijn.

Dierenartsenorganisaties en dierenwelzijnsorganisaties verzetten zich sterk tegen ontklauwen zonder medische reden. Een kattenwelzijnsorganisatie noemt het verminking, tenzij er een echte medische reden is, en een Canadese toezichthouder voor dierenartsen noemt het ethisch onaanvaardbaar. Risico's zijn pijn, bloeding, zwelling, infectie, zenuwbeschadiging en het risico van de narcose. Het risico van de operatie stijgt met de leeftijd.

Gemelde problemen op langere termijn zijn kreupelheid, peesproblemen, botfragmenten die achterblijven en weer aangroeien of pijn doen, een andere manier van lopen, rugpijn, chronische zenuwpijn en gedragsverandering zoals minder vaak de kattenbak gebruiken, bijten en te veel wassen. In een onderzoek onder 137 ontklauwde en 137 niet-ontklauwde katten hadden ontklauwde katten vaker rugpijn, problemen met plassen en poepen, bijten en te veel wassen. Bij 63 procent van de ontklauwde katten waren botfragmenten te zien op de röntgenfoto.

Een ontklauwde kat heeft een belangrijk middel om zich te verdedigen verloren en moet binnen of in een veilige ren blijven. Ontklauwen voorkomt geen kattenkrabziekte en gezondheidsautoriteiten raden het daar niet voor aan. De meeste krassen veroorzaken de ziekte niet, die meestal door vlooien wordt verspreid, en een kras wassen met water en zeep is de verstandige stap. Het is ook geen oplossing voor gedragsproblemen en moet daar niet voor gebruikt worden. Gegevens laten niet zien dat krabbende katten vaker worden weggegeven, en een Canadees onderzoek vond geen toename van afstand doen na een verbod.

Ontklauwen is in een groeiend aantal landen, staten en steden verboden of sterk beperkt, en de regels verschillen, dus kijk wat er geldt waar je woont. Wat in jouw land geldt, staat verderop bij 'Wat geldt in jouw land'. Stelt iemand het voor, vraag je dierenarts dan eerst naar de pijn, de complicaties en de alternatieven. Dierenartsen worden geacht niet-chirurgische alternatieven en een gedragsdeskundige aan te bieden. Was je kat al ontklauwd voordat je hem kreeg, vertel dat dan de dierenarts. Ontklauwde katten moeten bij elk bezoek gecontroleerd worden op kreupelheid, vreemde tenenstand en pijn. Tekenen kunnen zijn dat de kat een ledemaat schudt, zich verstopt of de kattenbak mijdt.