Een kitten verzorgen: voeding en de eerste weken

Dierenartsen, fokkersclubs en dierenwelzijnsorganisaties die een leeftijd noemen, zeggen meestal 12 tot 13 weken. Fokkersclubs vragen hun leden vaak kittens pas mee te geven als ze 13 weken of ouder zijn, gezond, en minstens 1 kg wegen. Dat zijn regels van de clubs, geen wet.

Sommige bronnen noemen 8 weken als de laagste veilige leeftijd: dan kan een kitten zonder moeder en eet het vast voer. Bij een onderzoek onder ongeveer 6.000 katten van de Universiteit van Helsinki vertoonden katten die vóór 8 weken gespeend waren meer agressie en vaker steeds herhaald vreemd gedrag. Katten die tot 14 weken bleven, hadden minder gedragsproblemen.

Tussen 8 en 12 weken leert een kitten van zijn broertjes en zusjes hoe je speelt: zacht bijten, zacht met de poot slaan en andere katten lezen. In sommige landen is er een wettelijke minimumleeftijd: Zweden en Denemarken noemen 12 weken. De regels verschillen per land, dus vraag de verkoper of je dierenarts wat er bij jou geldt, en neem geen kitten van 8 weken of jonger zonder heel goede reden.

Het helpt als het kitten vóór de verhuizing al korte momenten zonder zijn nestgenoten heeft gehad, met eten of spel erbij. Geef ook een doekje mee dat naar moeder en nestgenoten ruikt.

Begin met één kleine, rustige kamer met eten, water en een kattenbak, en maak de rest van het huis langzaam open. Let op welke ruimtes of geluiden je kitten eng vindt. Een mandje of een reismand met de deur open geeft een veilige plek om zich terug te trekken, en een deken uit het vorige huis ruikt vertrouwd.

Maak het huis veilig voordat het kitten komt. Werk snoeren van apparaten en rolgordijnen weg, ruim medicijnen, schoonmaakmiddelen en wasmiddel op, hou toiletdeksels en ramen dicht en kijk naar smalle gaten onder en achter meubels waar een kitten klem kan komen te zitten.

Hou de eerste dagen rustig en beperk het bezoek: een kitten slaapt veel en heeft rust nodig. Hou de dagelijkse routine hetzelfde, met dezelfde eettijden, dezelfde plek voor de bakjes en de eerste dagen hetzelfde voer als in het vorige huis. Een kitten van 6 weken of ouder voelt zich het prettigst in een kamer van ongeveer 21 tot 24 graden. Jongere kittens kunnen hun lichaamstemperatuur nog niet regelen en hebben warmte nodig.

Heb je al een kat? Wacht ongeveer een week voordat de twee elkaar zien en forceer niets. Laat een vriendelijke, rustige kat het kitten kennismaken door een hekje of afscheiding, zodat het kitten zelf kan naderen. Jonge kittens horen geen onbekende of niet gevaccineerde katten te ontmoeten, want hun afweer is nog in ontwikkeling.

Na het spenen heeft een kitten tot ongeveer een jaar voer nodig dat voor kittens gemaakt is (groeivoer). Kittens hebben meer energie, eiwit, mineralen en aminozuren nodig dan volwassen katten. Kijk op de verpakking naar het woord 'compleet' (niet 'aanvullend') en naar het levensstadium, zoals kitten of groei.

Natvoer en droogvoer zijn allebei goed. Veel dierenartsen raden een mix aan en de smaak van je kitten beslist mee. Natvoer bestaat voor minstens 75 procent uit water, droogvoer voor ongeveer 10 procent of minder. Een kitten dat vooral brokjes eet, heeft dus altijd een waterbak nodig en drinkt meer.

Een kitten heeft een kleine maag en groeit snel, dus het eet meerdere kleine maaltijden per dag. Een richtlijn uit een artikel van een dierenarts: vier maaltijden per dag van 8 tot 16 weken, drie van 16 weken tot 6 maanden en twee vanaf 6 maanden. Andere bronnen noemen 4 tot 5 maaltijden bij 1 tot 2 maanden. Je dierenarts kan een ander advies geven. De hoeveelheid op de verpakking is een beginpunt, dat je met de dierenarts bij het gewicht aanpast.

Vers water moet altijd klaarstaan, in een brede, ondiepe kom, niet naast de kattenbak. Katten eten het liefst alleen op een rustige plek. Een bakje op een drukke plek, bij lawaai of vlak bij de bak kan een kitten van zijn eten afhouden. Wissel van voer door het nieuwe voer ongeveer twee weken langzaam door het oude te mengen, anders krijgt je kitten losse poep of braakt het.

Het spenen begint op ongeveer 3 tot 5 weken, als een kitten voor het eerst vast voer proeft, en is grotendeels klaar op ongeveer 6 tot 8 weken. Het gaat geleidelijk en begint niet voor 3 tot 4 weken. Spenen is iets anders dan bij de moeder weggaan: dat laatste gebeurt veel later.

De eerste hapjes zijn zacht kittenvoer, gemengd met water of kittenmelk (melkvervanger), in kleine hoeveelheden. Niet elk kitten pakt dat meteen op, dus hou geduld. Kittens die bij hun moeder zijn, spenen meestal in hun eigen tempo. Te vroeg spenen geeft stress bij moeder en kittens. Geef tijdens het spenen een paar smaken en structuren, dan went je kitten later makkelijker aan veranderingen.

Losse poep tijdens het spenen komt vaak voor en komt meestal doordat het voer te snel veranderde. Diarree die langer dan een dag of twee duurt, of een kitten dat moe is en niet wil eten, moet snel naar de dierenarts. Een kitten zonder moeder heeft warmte, speciale kittenmelk, hulp bij plassen en poepen en regelmatige controles nodig. Probeer dat niet zonder dierenarts.

Geef geen koemelk, ook niet als lekkernij. Katten verliezen het enzym dat melksuiker verteert en krijgen diarree. Een kitten dat melk nodig heeft, krijgt kittenmelk (melkvervanger). Geef ook geen eten voor mensen of andere dieren en geen tafelresten. Ze zijn niet in balans voor een kitten en sommige dingen zijn gevaarlijk: chocolade, ui en knoflook, en ingeblikte vis voor mensen heeft bij sommige katten tot ernstige ziekte geleid.

Rauw vlees en rauwe vis kunnen bacteriën, parasieten en toxoplasmose bevatten. Een vegetarisch of veganistisch dieet is niets voor katten, want ze kunnen niet genoeg taurine en andere voedingsstoffen maken en halen die uit dierlijk weefsel. Zelfgemaakt voer zonder plan van een dierenarts of voedingsdeskundige is lastig in balans te krijgen, en een kitten heeft weinig marge voor fouten. Supplementen zijn bij compleet voer meestal niet nodig en kunnen kwaad doen zonder goedkeuring van de dierenarts.

Snoepjes blijven af en toe, niet meer dan 10 tot 15 procent van het eten van de dag. Een blikje tonijn als maaltijd of gewoonte bevat te veel zout en kwik. Een klein stukje nu en dan is geen probleem.

De gevoeligste periode om te leren dat mensen, geluiden en nieuwe dingen veilig zijn, is ongeveer 2 tot 7 weken oud. Een dierenartsorganisatie rekent iets ruimer, ongeveer 2 tot 9 weken. Wat een kitten dan meemaakt, bepaalt hoe het als volwassen kat is. Dit gebeurt grotendeels bij de fokker of het asiel. Vraag hoe het kitten is aangepakt, of het meerdere mensen heeft ontmoet en hoe het reageerde.

Thuis ga je ermee door. Het is niet 'te laat' voor een kitten dat met 8 of 12 weken komt, maar het heeft veel rustige, fijne ervaringen nodig met mensen, andere dieren en plekken. Het raam sluit langzaam, niet ineens. Pak je kitten elke dag even zacht op, met verschillende mensen, ook kinderen onder toezicht. Kijk naar oren, voeten, mond en staart, zodat bezoekjes aan de dierenarts en nagels knippen later makkelijker gaan.

Laat huishoudgeluiden langzaam wennen: speel een opname van een stofzuiger of wasmachine zacht af en zet hem over een paar dagen harder. Laat je kitten nooit aan harde of constante geluiden blootstaan. Laat het over verschillende vloeren lopen en wen het aan een reismand, een tuigje en korte autoritjes met iets lekkers erbij. Doe elk nieuw ding apart.

Let op stress. Een kitten dat zich verstopt, blaast, bevriest, wegrent, niet wil spelen of geen snoepje aanneemt, is overweldigd. Stop, ga een stap terug en probeer het met minder. Blijf het niet blootstellen in de hoop dat het went. Blijft je kitten bang voor mensen of de hele dag weg, vraag dan hulp aan de dierenarts of een gedragsdeskundige voor katten.

De meeste kittens leren het snel, vaak door hun moeder na te doen. Vanaf ongeveer 3 weken beginnen ze de bak te ontdekken en met 6 weken gebruiken de meeste hem betrouwbaar, met af en toe een ongelukje. Gebruik een lage, ondiepe bak waar het kitten makkelijk in stapt, groot genoeg om in te draaien, de eerste tijd zonder deksel. Zet hem op een rustige, bereikbare plek, niet bij eten en drinken, en gebruik de eerste dagen dezelfde kattenbakvulling als in het vorige huis.

Zet je kitten in de bak als het wakker wordt, een paar minuten na het eten en na het spelen, en als het gaat snuffelen of door de knieën zakt. Prijs het rustig als het de bak gebruikt. Schep de bak elke dag of twee keer per dag schoon en was hem wekelijks met een kattenvriendelijk schoonmaakmiddel: katten zijn kieskeurig. Heb je meer katten, zet dan een bak per kat plus één extra op verschillende plekken.

Ging er iets mis? Maak de plek schoon met een enzymreiniger, niet met ammoniak, want de geur daarvan trekt het kitten juist terug. Roep nooit tegen je kitten, wrijf zijn neus er niet in en straf het niet, maar draag het rustig naar de bak. Plast of poept een kitten dat de bak eerder gebruikte opeens elders, of perst het in de bak, dan kan dat een gezondheidsprobleem zijn en moet het naar de dierenarts.

Speel elke dag met je kitten, met speelgoed dat veilig is voor zijn leeftijd, en wissel het speelgoed af. Kittens hebben ook denkspelletjes nodig, zoals verstopt eten. Hou speelsessies kort en laat het kitten rusten, want groeien en leren zijn vermoeiend. Laat een kitten niet spelen met je handen of voeten: daar begint speels bijten. Gebruik speelgoed aan een stok of touw en stop het spel als tanden je huid raken.

Hengelspeelgoed en speelgoed met touwtjes is alleen voor spel waar je bij bent. Los speelgoed met losse delen of draden kan kapotgekauwd en ingeslikt worden. Bied krabpalen aan in verschillende materialen en hoogtes, veilige plekken om te klimmen en je terug te trekken, en een kartonnen doos. Een kitten kan korte tijd alleen blijven, maar bouw dat langzaam op: kittens hebben gezelschap en spel nodig.

De melktanden komen op ongeveer 3 tot 4 weken door en beginnen vanaf ongeveer 14 tot 16 weken uit te vallen. Rond 24 weken zijn alle blijvende tanden er. Je kitten kauwt dan meer.

Zoek een dierenarts voordat het kitten komt en boek de eerste controle in de eerste week thuis, of eerder als je kitten er ziek uitziet. Neem de papieren van de fokker of het asiel mee en vraag of je een poepmonster moet meenemen. Vaccinaties beschermen tegen kattenziekte en niesziekte. Een kitten krijgt meerdere prikken met 3 tot 4 weken ertussen, te beginnen met 6 tot 9 weken en de laatste met 16 weken of ouder, omdat afweerstoffen van de moeder een prik kunnen blokkeren. Daarna volgt een booster, en de dierenarts maakt het plan. Na één prik is een kitten nog niet helemaal beschermd.

Ontwormen volgt bij dierenartsen in Europa meestal de richtlijn van ESCCAP: vanaf 3 weken, elke twee weken tot twee weken na het spenen, daarna maandelijks tot ongeveer 6 maanden. Het middel en het plan komen van de dierenarts. Vraag voor vlooien en andere parasieten een middel voor katten en voor de leeftijd van je kitten, want middelen voor honden kunnen giftig zijn voor katten.

Een chip maakt het veel makkelijker om een verdwaalde kat thuis te brengen, en werkt het best als het nummer op jouw naam geregistreerd staat. Of chippen en registreren vrijwillig of verplicht is, verschilt per land (zie het landenblok). De dierenarts zet de chip.

Castreren of steriliseren: richtlijnen noemen ongeveer 4 tot 6 maanden (de RSPCA 4 maanden, de AAHA uiterlijk 5), en een kitten wordt niet vóór 8 weken geopereerd. Een kat kan vanaf ongeveer 4 tot 5 maanden vruchtbaar zijn. De dierenarts bepaalt de leeftijd per kitten, en in sommige landen gelden regels voor castreren voordat een kat verkocht of weggegeven wordt (zie het landenblok). Na het castreren heeft een kat minder energie nodig, dus het groeivoer wordt meestal rond die tijd vervangen. De dierenarts adviseert wanneer.

Een kitten weegt bij de geboorte ongeveer 90 tot 100 gram en komt de eerste 3 tot 4 maanden ongeveer 50 tot 100 gram per week aan. Met 8 weken weegt het ongeveer 650 tot 1200 gram. De groei vlakt af rond 150 tot 160 dagen en is meestal klaar na 200 tot 220 dagen. Grote rassen groeien langer, zoals de Maine Coon tot 18 tot 24 maanden.

Weeg je kitten de eerste tijd om de paar dagen, daarna wekelijks, en schrijf het op. Een kitten dat niet meer aankomt of afvalt, moet naar de dierenarts. Overgewicht ontstaat makkelijk tussen ongeveer 16 weken en 6 maanden: let op het gewicht, de lichaamsvorm en de snoepjes. Kittenvoer geef je meestal tot ongeveer 8 tot 12 maanden. Vraag de dierenarts wanneer je overstapt op volwassen voer.

Pasgeboren kittens maken een hoog miauwtje als je ze optilt, vanaf 1 tot 2 weken oud, en sommige beginnen met ongeveer 3 weken te spinnen.

Het geslacht zien is bij de geboorte meestal makkelijk, maar vanaf 6 tot 8 weken bedekt de vacht de plek en wordt het moeilijker. Bij een kater is de opening rond en verder van de anus, bij een poes is het een spleetje dicht bij de anus. Twijfel je, vraag het dan aan de dierenarts bij de eerste controle.