Mijn kat heeft een ontstoken oog: wat nu?

Bij een kat is een 'ontstoken oog' meestal een bindvliesontsteking (conjunctivitis): het dunne roze vliesje aan de binnenkant van de oogleden, dat ook de voorkant van het oog bedekt, is ontstoken. Het is het meest voorkomende oogprobleem bij katten, en veel katten hebben er in hun leven minstens één lichte keer last van.

Een bindvliesontsteking is een teken en geen diagnose. Het kan één oog zijn of allebei, en het oog ziet er rood, nat of plakkerig uit. Zoeken naar de oorzaak voorkomt complicaties en terugkerende klachten.

Een rood, tranend of plakkerig oog kan er precies zo uitzien als iets ernstigers, zoals een kras of zweer op het heldere voorste deel van het oog (het hoornvlies). Aan het uiterlijk alleen zie je dat niet, dus een oog waar je kat last van heeft, is het waard om door de dierenarts te laten bekijken.

Het kattenherpesvirus (FHV-1) is de meest voorkomende oorzaak van een bindvliesontsteking bij katten. Het verspreidt zich door direct contact met een kat die het virus uitscheidt, via tranen en vocht uit neus en mond, en het is een belangrijk deel van de niesziekte. Chlamydia felis is ook vaak de oorzaak, vooral bij jonge katten, in asielen, bij fokkers en in huizen met meer katten. Het begint vaak in één oog. Calicivirus geeft mildere, kortdurende oogklachten, meestal samen met zweertjes in de mond.

Bacteriën zoals Mycoplasma, Staphylococcus en Streptococcus doen ook mee, vaak als tweede infectie bovenop een virus of een verwonding.

Niet elk pijnlijk oog is een infectie. Allergieën (pollen, schimmel, huisstofmijt, parfum, schoonmaakmiddelen), prikkelende dingen (rook, geurverspreiders, stof, sterke tocht van een ventilator of airco), een grassprietje of de klauw van een andere kat in het oog en krassen bij een gevecht kunnen het ook veroorzaken.

Problemen met oogleden en wimpers (leden die naar binnen of buiten draaien, wimpers die de verkeerde kant op groeien), een verstopte traanbuis, droge ogen en bultjes in of rond het oog geven langdurig tranende ogen. Oogklachten kunnen ook komen door ziekte elders in het lichaam, of door druk of ontsteking binnen in het oog. Vaak terugkerende oogontstekingen kunnen wijzen op een onderliggend probleem zoals niesziekte. Oogwormen (Thelazia, overgebracht door fruitvliegjes) en tumoren van ooglid of bindvlies zijn zeldzamer, maar een dierenarts herkent ze.

Een beetje droge korst in de binnenhoek is normaal. Meer korst dan gewoonlijk, korst rond het hele oog, of ogen die nat blijven of dichtplakken, zijn dat niet.

Helder en waterig oogvocht is de mildste vorm. Het past bij een prikkel of allergie, of bij de eerste dag van een virusopflakkering. Houd het in de gaten, en laat het nakijken als het langer dan een dag of twee duurt of je kat er last van heeft. Wit of grijs slijm kan een bindvliesontsteking zijn of een slechte tranenfilm. Dikke gele of groene, etterachtige troep wijst op een infectie en vraagt om een afspraak. Troep die van helder en vloeibaar verandert in gekleurd en slijmerig, erger wordt of meer dan een paar dagen duurt, moet naar de dierenarts.

Bruine of roodbruine korst in de binnenhoek is vaak opgedroogde tranen (tranenvlekken), vooral bij katten met een platte neus, maar een herpesopflakkering bij een volwassen kat kan ook bruinige troep geven. Bloederig oogvocht is een reden om dezelfde dag te gaan. De kleur zegt niet wat de oorzaak is: ook etterachtige troep komt van een ontsteking zonder bacteriën, dus alleen de dierenarts kan zien wat erachter zit.

Als het derde ooglid over een deel van het oog schuift, beschrijven eigenaren vaak een 'vlies' of 'velletje' voor het oog. Een bleek of rood vlies in de binnenhoek is zelden normaal.

Het kan in beeld komen bij infecties (vooral door virussen), irritatie, een pijnlijk oog of een zweer, of bij ziekte zoals koorts of uitdroging. Alleen een dierenarts kan de oorzaken uit elkaar halen. Blijft het derde ooglid langer dan even zichtbaar, of komt het met knijpen, troep of een zieke kat, maak dan een afspraak. Laat je het zitten, dan kan het leiden tot droge ogen, zweren of infectie.

Een kat die knijpt, het oog half of helemaal dichthoudt, veel knippert, met zijn gezicht wrijft of licht vermijdt, heeft pijn. Een kat die één oog stijf dichthoudt, heeft meestal veel pijn.

Een hoornvlieszweer is een wond of kuiltje op de heldere voorkant van het oog. Bij katten komt die meestal door een kras bij een gevecht of door het herpesvirus, en hij kan bovenop een bindvliesontsteking zitten. Als eigenaar kun je een zweer niet zien: het oog kan er maar een beetje rood, troebel of blauwgrijs uitzien. De dierenarts vindt hem met een onschuldige kleurstof (fluoresceïne) die oplicht onder blauw licht. Herpeszweertjes zijn vaak kleine stipjes of vertakte lijntjes; in een kleine reeks vond men ze bij 10 van de 17 katten met herpes in het oog.

Een zweer die niet behandeld wordt, doet pijn en kan dieper worden, littekens geven of in het ergste geval het oog kosten. Een rustig oog sluit een zweer niet uit, want sommige zweren doen weinig pijn. De dierenarts bepaalt de behandeling, en druppels die bij een bindvliesontsteking passen, kunnen bij een zweer schadelijk zijn. Daarom hoort een oog pas druppels te krijgen als een dierenarts ernaar gekeken heeft.

Krassen, beten, klauwen, plantendelen, stokjes, een val of chemische stoffen kunnen een oog snel beschadigen. Katten die naar buiten gaan, lopen meer risico, maar ook een binnenkat kan zich bezeren aan spullen in huis of tijdens het spelen.

Een uitpuilend oog, een oog dat niet open gaat, een troebel oog met zichtbare schade, een veranderde oogkleur, bloed in of rond het oog of een zichtbare wond zijn redenen om meteen een spoeddierenarts te bellen. Elk oogletsel moet snel beoordeeld worden: een paar uur kunnen voor het zicht uitmaken.

Probeer zelf niets uit het oog te halen en spoel het oog niet met iets, tenzij de dierenarts dat zegt. Bel de praktijk, houd je kat rustig in een reismand en ga.

Kittens hebben er vaak last van. Hun afweer is nog in ontwikkeling, en niesziekte gaat snel van kitten naar kitten in asielen, bij fokkers en in huizen met meer katten.

De oogjes van een kitten gaan open na ongeveer 10 tot 14 dagen. Hoopt er achter de gesloten ooglidjes pus op en zwellen of bollen de lidjes, dan moet een dierenarts het behandelen. De dierenarts maakt de lidjes schoon en opent ze veilig, en kijkt naar het oog eronder. Wrik plakkende lidjes niet zelf open: vertraging kan blijvende vergroeiingen en beschadigde ogen geven.

Een kitten met een oogontsteking kan ook koorts hebben, moe zijn, een verstopte neus hebben en moeite met ademen, en jonge kittens kunnen door het herpesvirus ernstig ziek worden. Een kitten met oogklachten dat slecht eet of moeilijk ademt, is een zaak voor dezelfde dag. De meeste kittens herstellen goed als ze snel behandeld worden.

Katten met een platte neus, zoals Perzen en Exotic Shorthairs, hebben grote ogen in ondiepe kassen en smalle of scheve traanbuizen, zodat tranen over de vacht lopen in plaats van weg te lopen. Bruine of rode tranensporen langs het gezicht zijn gewoon en gaan niet altijd helemaal weg.

In een onderzoek onder showkatten (64 Perzen en 12 Exotic Shorthairs) vond de dierenarts oogvocht of vlekken bij 83 procent en naar binnen gedraaide oogleden bij 32 procent. Bij de gewone huiskatten waarmee vergeleken werd, kwam geen van beide voor. Weinig eigenaren meldden een probleem, en het waren vooral showkatten, dus het geldt niet voor elke kat van deze rassen.

Tranenvlekken zijn vooral een kwestie van hygiëne en uiterlijk. Het helpt om het oogkuiltje een of twee keer per dag van het oog af te deppen met een schoon, vochtig watje of een door de dierenarts goedgekeurde oogreiniger, en de vacht rond de ogen kort en geborsteld te houden. Gebruik geen doekjes die niet voor kattenogen gemaakt zijn en geen waterstofperoxide bij de ogen. Roodheid, knijpen, dikke troep of een troebel oog horen ook bij deze rassen bij de dierenarts en zijn geen gewone tranenvlekken.

Perzen en andere platte katten hebben een hoger risico op bindvliesontsteking, hardnekkige zweren en een zwart plekje afgestorven hoornvlies (corneasequester). Katten met eerdere oogproblemen en deze rassen hebben baat bij regelmatige oogcontroles.

Na de eerste infectie houden de meeste katten het kattenherpesvirus de rest van hun leven in zich, verborgen. Ongeveer 95 procent van de katten is ermee in aanraking geweest en minstens 80 procent draagt het, vaak zonder klachten.

Stress (een verhuizing, pension, een operatie, ziekte, een nieuw huisdier) of medicijnen met steroïden kunnen het virus wakker maken, waarna de oogklachten terugkomen. Zieke katten scheiden het virus tot ongeveer drie weken uit via vocht uit ogen, neus en mond. Een opflakkering bij een volwassen kat begint vaak met een beetje knijpen met één oog, meer troep en roodheid. Latere keren zijn meestal milder, en één episode trekt meestal binnen ongeveer twee tot drie weken weg.

Bij herhaalde episodes zoekt de dierenarts naar de oorzaak erachter. Herpes op de lange termijn kan leiden tot droge ogen, een littekenachtig of zwart hoornvlies, of dikke witte plaques op het oogoppervlak die mogelijk levenslang behandeld moeten worden. Een positieve herpestest betekent niet altijd dat herpes de oorzaak is van dit oogprobleem, want ook gezonde katten kunnen positief testen.

Besmettelijke oorzaken (herpesvirus, Chlamydia felis, calicivirus, Mycoplasma) verspreiden zich tussen katten via niesdruppels, oog- en neusvocht, gedeelde bakjes, kattenbakken, wassen en bedden. Oogproblemen door allergie, verwonding of een prikkel besmetten niet. Herpesvirus gaat snel dood door gewone ontsmettingsmiddelen en overleeft maar ongeveer 12 tot 18 uur op oppervlakken.

Voor mensen is het risico klein. De gewone kattenoogvirussen besmetten mensen niet, maar Chlamydia felis kan zelden een milde bindvliesontsteking bij een mens geven, en sommige bacteriën gaan tussen katten en mensen over. Was je handen na het aanraken van de ogen en houd je gezicht niet tegen het gezicht van een zieke kat.

Denkt de dierenarts aan een besmettelijke oorzaak, houd je kat dan tijdens de behandeling apart van andere katten, geef elke kat eigen bakjes, kattenbak en bed, en gebruik aparte handdoeken en verzorgingsspullen.

Sommige lichte gevallen door een tijdelijke prikkel gaan zonder medicijnen over, en een simpele bindvliesontsteking bij een gezonde kat kan vanzelf wegtrekken.

Maar aan het uiterlijk zie je de oorzaak niet. Infecties gaan vaak niet betrouwbaar vanzelf over, en een pijnlijke zweer kan op een gewone bindvliesontsteking lijken. Een oog dat pijn doet, dikke troep heeft of langer dan een dag of twee duurt, moet daarom naar de dierenarts. Afwachten of een pijnlijk of knijpend oog beter wordt, kan het zicht ernstig aantasten.

Een bindvliesontsteking is meestal vervelend en vaak pijnlijk. Als het te lang duurt, kan het leiden tot diepere ziekte, glaucoom, ontsteking binnen in het oog (uveïtis), een beschadigd hoornvlies en blijvend verlies van zicht of van het oog zelf. Een simpele bindvliesontsteking maakt zelden blind; vertraging of een gemiste ernstige ziekte vergroot het risico op blijvend zichtverlies.

Glaucoom (verhoogde druk in het oog) is pijnlijk en kan snel tot blindheid leiden. Uveïtis kan volgen op infecties zoals FeLV, FIV of FIP en vraagt om behandeling van het oog en van de oorzaak. Plotselinge blindheid zie je aan botsen tegen dingen, vallen of verdwaald lijken. Bij katten komt het vaak door netvliesloslating bij hoge bloeddruk met nierziekte, en het is een spoedgeval.

De vooruitzichten zijn over het algemeen goed als de behandeling vroeg begint.

De dierenarts bekijkt beide ogen, de oogleden en het derde ooglid, en vraagt naar niezen, vaccinaties, andere katten en recente gebeurtenissen. Met een kleurstoftest (fluoresceïne) kijkt de dierenarts of er een zweer is. Soms verdooft de dierenarts het oog of sedeert de kat om goed te kunnen kijken. Een wattenstaafje of PCR-test kan op herpesvirus, Chlamydia felis of Mycoplasma worden gedaan, of een kweek als een infectie niet reageert. Herpes wordt vaak vastgesteld aan de hand van de voorgeschiedenis en het beeld van het oog, omdat tests niet perfect zijn. Gaat het niet over of komt het steeds terug, dan kan de dierenarts de traanproductie en de oogdruk meten, of doorverwijzen naar een oogspecialist.

De behandeling volgt de oorzaak. Dierenartsen gebruiken vaak antibiotische oogdruppels of -zalf als bacteriën waarschijnlijk zijn (antibiotica werken niet op virussen), smerende druppels en pijnstilling die de dierenarts kiest. Bij herpes is de zorg vooral ondersteunend. In ernstige of terugkerende gevallen wordt soms een antiviraal middel toegevoegd. Eén zo'n middel hielp in onderzoeken, maar gaf bij 17 procent van de katten bijwerkingen in de praktijk, en volgens één bron is geen enkel antiviraal middel voor katten geregistreerd, dus de dierenarts weegt het per kat af. Antivirale middelen voor mensen kunnen giftig zijn voor katten. Een dierenarts kan L-lysine noemen bij herpes; een overzicht uit 2015 concludeerde dat het waarschijnlijk niet werkt en ander bewijs is gemengd, dus het is een vraag voor de dierenarts en geen geneesmiddel.

Chlamydia wordt vaak behandeld met een kuur tabletten van meerdere weken, en in huizen met meer katten gaat de behandeling vaak nog ongeveer twee weken door nadat de klachten weg zijn. Een zweer wordt behandeld met antibiotische en smerende druppels, soms druppels tegen oogkramp, pijnstilling en een kap tot de dierenarts zegt dat die af mag. Diepe of hardnekkige zweren kunnen een operatie door een oogspecialist nodig hebben. Een vreemd voorwerp haalt de dierenarts weg, soms onder sedatie. Droge ogen worden verlicht met kunsttranen, en bij problemen met de oogleden kan een correctie nodig zijn.

Hoe lang het duurt, verschilt. Een bacteriële infectie gaat vaak na twee tot drie dagen beter en is meestal na een tot twee weken over, een herpesopflakkering duurt vaak een tot drie weken, en Chlamydia of Mycoplasma enkele weken. Ga terug naar de dierenarts als er na ongeveer drie dagen niets verandert of als een zweer na een week niet duidelijk beter is. De hele kuur moet afgemaakt worden, ook als het oog er normaal uitziet, anders kan de infectie terugkomen.

Tot het bezoek aan de dierenarts wordt een erg pijnlijk, plakkerig oog vaak voorzichtig schoongeveegd, van de binnenhoek naar buiten, met een schoon watje of gaasje in lauw water en voor elk oog een vers stukje. Gaas laat geen pluisjes achter zoals watten kunnen doen. Dat verzacht het oog en is geen behandeling. Druk niet op de oogbol en wrijf er niet over. Een warme, vochtige doek een minuut of twee op het gesloten oog kan korstjes zacht maken.

Voorkom dat de kat in het oog wrijft. Een zacht kraagje of kap kan helpen als je kat dat accepteert, en een kap van de dierenarts blijft zitten tot de dierenarts anders zegt. Houd het huis rustig, stofvrij en rookvrij en gebruik geen sprays of sterke schoonmaakmiddelen bij je kat. Een kat met niesziekteklachten die niet eet, kun je gepureerd, lekker en een beetje opgewarmd voer aanbieden, en vraag de dierenarts om verdere zorg.

Vaccinatie tegen niesziekte is de belangrijkste bescherming tegen de virussen die de meeste besmettelijke bindvliesontstekingen veroorzaken. Het maakt de ziekte milder en korter, maar voorkomt besmetting niet altijd, en een gevaccineerde kat kan nog steeds oogklachten krijgen. Er zijn vaccins voor herpesvirus en calicivirus en voor Chlamydia felis; dat laatste vermindert klachten zonder besmetting te voorkomen en wordt vooral overwogen in huizen met meer katten.

Houd de stress laag bij katten die herpes dragen: een vaste routine, genoeg te doen en veranderingen stap voor stap. Maak bakjes, bedden, kattenbakken en verzorgingsspullen regelmatig schoon, vooral in huizen met meer katten, en vermijd rook, sprays en prikkelende schoonmaakmiddelen. Kijk af en toe naar de ogen van je kat, want katten verbergen pijn en vroege oogproblemen zijn makkelijk te missen. Borstel het gezicht van katten met een platte neus.