Waarom niest mijn kat? (niesziekte)

Een niesje is de neus die iets opruimt. Eén keer niezen, of een paar keer na een kriebel van stof, is normaal en gaat binnen enkele minuten voorbij.

Niezen betekent dat het slijmvlies in de neus geprikkeld is. Het is zelf geen ziekte, dus de oorzaak is belangrijker dan het niesje.

Hoe vaak je kat niest, wat er uit neus en ogen komt en of hij nog eet en speelt, zegt meer dan één niesje.

Niesziekte (ook wel kattengriep) is een verzamelnaam voor meerdere infecties van de bovenste luchtwegen die niezen en vocht geven. Het is niet één ziekte en heeft niets met de menselijke griep te maken.

Twee virussen, het feline herpesvirus en het feline calicivirus, veroorzaken ongeveer 90 procent van de niesziekte, vaak samen met bacteriën zoals Chlamydia felis, Bordetella bronchiseptica en Mycoplasma felis.

Herpesvirus tast vooral de ogen en neus aan, soms met zweertjes op het oogoppervlak. Calicivirus geeft vaker zweertjes in de mond, vooral op de tong, en mildere oogklachten.

Prikkelende stoffen zijn een veelvoorkomende reden voor af en toe niezen: stof, stoffige kattenbakvulling, parfum, sigarettenrook, geurkaarsen, geurverstuivers met etherische oliën, schoonmaakmiddelen, schimmel en pollen.

Katten kunnen iets als hooikoorts hebben (allergische neusontsteking). Vaak is niet duidelijk waar de neus op reageert, dus vraag het de dierenarts als je een allergie vermoedt.

Infectie is de andere grote groep. Niesziekte is het bekendst, maar stof en infectie lijken in het begin op elkaar, daarom tellen de extra klachten.

Een grasspriet, zaadje of stukje kattenbakvulling kan in de neus of keel blijven zitten. Dat geeft plotselinge, wilde niesbuien, vaak uit één neusgat, en de dierenarts moet het onder narcose weghalen.

Gebitsproblemen kunnen zich in de neus laten zien, omdat de wortels van de bovenste tanden vlak onder de neusholte zitten. Een ontstoken tandwortel kan in de neus lopen en een lopend neusgat geven, soms aan één kant.

Poliepen zijn goedaardige gezwellen die vooral jongere katten treffen en op een infectie kunnen lijken. Tumoren in de neus komen meer voor bij katten van middelbare leeftijd en ouder; alleen een monster kan zeggen wat een gezwel is.

Zeldzamere oorzaken zijn een schimmelinfectie (Cryptococcus), opgelopen door sporen in te ademen uit vogelpoep of rottende planten. Het geeft vocht uit de neus dat blijft en bloederig kan worden. Bacteriële infecties zoals Mycoplasma of Bordetella kunnen niezen geven met erg stinkend snot of snot met bloed.

Vocht uit beide neusgaten wijst meestal op iets algemeens, zoals een virus of een allergie. Vocht uit één neusgat wijst op iets plaatselijks, zoals een voorwerp, een tand of een gezwel, ook als de kat zich verder goed voelt.

Een kat die een niesziektevaccin als neusdruppels kreeg, kan daarna 4 tot 7 dagen vaak niezen.

De virussen gaan over door direct contact met een besmette kat: tranen, speeksel, neusvocht en de druppeltjes van een nies. Ze verspreiden zich ook via bakken, kattenbakken, slaapplaatsen, borstels, handen en kleding.

De klachten beginnen meestal 2 tot 6 dagen na het contact, sommige bronnen zeggen tot 10 dagen.

Hoe lang de virussen buiten de kat blijven leven, verschilt per bron. Herpesvirus overleeft kort, tot ongeveer twee dagen. Calicivirus blijft langer: enkele dagen tot een maand op droge oppervlakken.

De meeste katten die herstellen, blijven drager. Ze zien er gezond uit maar kunnen nog virus verspreiden via speeksel, tranen en neusvocht.

Herpesvirus blijft levenslang in het lichaam, verstopt in de zenuwen van het gezicht. Stress, een verhuizing, een nieuw huisdier, een pension, een operatie of steroïden kunnen het wakker maken, en de kat begint weer te niezen en virus te verspreiden, vaak ongeveer een week later.

Calicivirus wordt bij veel besmette katten continu uitgescheiden. De meeste stoppen na weken tot maanden, maar een minderheid blijft jarenlang virus verspreiden.

Een kat die gezond lijkt, kan het virus toch doorgeven. In een onderzoek in een asiel had 31 procent van de katten die positief testten helemaal geen klachten. Tot 97 procent van de katten komt ooit in aanraking met herpesvirus, de meeste als jonge kat.

Kittens, oude katten, katten met een zwakke afweer (bijvoorbeeld met FIV of FeLV) en gestreste katten worden het zieksts. Platneuzige rassen zoals de pers houden vaker blijvende neusproblemen.

Hoe meer katten een ruimte delen, hoe meer niesziekte er is. Asielen, opvangcentra, fokkerijen, kattenpensions en zwerfkatkolonies lopen het meeste risico. Calicivirus besmet ongeveer 10 procent van de katten in kleine groepen en tot 90 procent in drukke plekken zoals asielen.

In een asielonderzoek verspreidde ongeveer 4 procent van de katten herpesvirus bij aankomst en ongeveer de helft een week later, door oude infecties die opvlamden en nieuwe infecties. Veel katten dragen het virus al als ze worden geadopteerd, ook zonder klachten, en een nieuw huis is stress genoeg om het wakker te maken.

Worden katten met klachten apart gezet maar katten zonder klachten meteen gemengd, dan blijft de infectie zich verspreiden vanuit katten die gezond lijken. Zijn er in een huis met meer katten tegelijk meerdere ziek, bel dan meteen de dierenarts, want uitbraken gaan snel.

Een zeldzame, ernstige vorm van calicivirus heeft uitbraken veroorzaakt met zwelling van kop en poten, zweren, gele huid en bloedingen. Er overleed tot ongeveer twee derde van de getroffen katten.

Typisch zijn niezen, een loopneus, tranende of plakkende ogen, rode ogen waarmee de kat veel knippert, kwijlen, moeheid, koorts en minder eten. Een kat kan er een paar hebben of alle.

Het neusvocht begint vaak helder en waterig en wordt later dik. Oogvocht door Chlamydia begint helder en wordt later dik, geelachtig en etterachtig.

Zweertjes op de tong, het gehemelte of de lippen horen bij calicivirus. Ze doen pijn en de kat kan kwijlen.

Veel katten stoppen met eten, omdat een verstopte neus de reuk wegneemt en zweertjes in de mond het eten pijnlijk maken.

Hoesten en snelle ademhaling kunnen betekenen dat de infectie de longen heeft bereikt. Dat is het ernstigst bij jonge kittens. Kittens met calicivirus kunnen een paar dagen kreupel lopen, wat meestal vanzelf overgaat.

Milde gevallen bij gezonde volwassen katten trekken in een tot twee weken weg. De meeste verkoudheden duren 7 tot 10 dagen, al noemen sommige bronnen tot drie weken.

Niezen met hoesten kan wijzen op een probleem in de lagere luchtwegen, niet alleen op een loopneus. Vertel het de dierenarts.

Katten ademen bijna altijd door de neus. Een kat die met open mond ademt, moeite heeft met ademen of in elkaar zakt, moet direct naar een dierenarts. Snel ademen in rust, meer dan ongeveer 35 keer per minuut, wijst op een probleem in de lagere luchtwegen en vraagt de dierenarts.

Niezen samen met hoesten, kokhalzen of minder eten is een reden voor een bezoek aan de dierenarts, net als plotseling heftig niezen dat kan betekenen dat er iets in de neus of keel zit.

Een korte snuivbui waarbij het lijkt alsof de kat scherp inademt (omgekeerd niezen) is bij de meeste katten een onschuldige reflex die in seconden voorbij is. Komt het vaak voor, laat het dan toch door de dierenarts bekijken.

Bij kittens kan Bordetella zich naar de borst uitbreiden en leidt het relatief vaak tot overlijden.

Een dierenarts leidt niesziekte meestal af uit de klachten, nadat hij andere oorzaken heeft bekeken. Een uitstrijkje van oog, neus of mond voor een PCR-test wordt gebruikt als de kat erg ziek is, de klachten niet afnemen of bij een uitbraak.

Een positieve PCR-test kan van een kat komen die het virus alleen draagt, dus de uitslag moet naast de klachten worden gelezen. Eén negatieve uitslag sluit niesziekte niet uit.

De behandeling is vooral ondersteunend: de kat comfortabel houden, met vocht en eten terwijl het lichaam de infectie bestrijdt. Een licht zieke, gezonde volwassen kat heeft misschien geen medicijnen nodig.

Dierenartsen geven vaak antibiotica als er een bacteriële infectie bovenop het virus zit, niet voor het virus zelf. Ze kunnen een antiviraal oogmiddel gebruiken bij herpesvirus-zweertjes op het oog, en antivirale tabletten bij ernstige of langdurige gevallen. Er is geen antiviraal middel dat duidelijk werkt tegen calicivirus.

Andere dingen die een dierenarts kan toevoegen zijn oogdruppels of zalf, pijnstilling voor zere monden, zout water of verneveling om slijm los te maken, en vocht voor een uitgedroogde kat.

Een kat die niet wil eten, krijgt misschien zacht, sterk ruikend voer dat licht is opgewarmd. Sommige katten moeten met de hand gevoerd worden en sommige hebben ziekenhuiszorg nodig met een infuus en een voedingssonde.

Thuis is het gebruikelijke advies: de kat warm en rustig houden, met eten, water, een kattenbak en een mand dichtbij. Veeg vocht uit ogen en neus voorzichtig weg met een vochtig doekje of watten. Een stomende badkamer kan een verstopte neus verlichten; blijf bij je kat in de buurt van heet water.

Dierenartsen raden aan om te vragen voordat je thuis iets probeert of een middel geeft, omdat sommige middelen schadelijk zijn voor katten. Lysine geneest niesziekte niet: onderzoeken zijn wisselend en een asielonderzoek vond dat het klachten en virusverspreiding zelfs kan verergeren.

Duurt het niezen voort, zit het aan één kant of is het bloederig, dan kan de dierenarts naar de tanden en het inwendige van de neus kijken, en röntgenfoto's, een CT of een klein cameraatje (rhinoscopie) gebruiken, vaak onder sedatie of narcose.

De behandeling van andere oorzaken hangt af van wat er wordt gevonden: een voorwerp in de neus wordt onder narcose verwijderd, gebitsproblemen vragen gebitszorg en een gezwel wordt met een monster onderzocht. De meeste katten herstellen in enkele weken. Sommige houden een loopneus of niezen dat terugkomt en wordt beheerst, niet genezen.

Vaccinatie tegen herpesvirus en calicivirus hoort bij de basisvaccins die WSAVA voor elke kat adviseert. Het verkleint het risico en voorkomt meestal ernstige ziekte, maar houdt niet altijd infectie of virusverspreiding tegen. Een gevaccineerde kat kan toch niezen door niesziekte, meestal milder, omdat de vaccins tegen herpesvirus en calicivirus minder sterk beschermen dan dat tegen kattenziekte.

Een kat die niesziekte heeft gehad, is niet levenslang beschermd, dus vaccineren na herstel wordt geadviseerd. Vaccins tegen Chlamydia en Bordetella krijgt niet elke kat; de dierenarts beslist op basis van het leven van de kat, bijvoorbeeld een verblijf in een asiel of pension. Een vaccin in de vorm van neusdruppels kan binnen 3 tot 4 dagen beschermen, en dierenartsen kiezen het soms voor katten die in een gedeelde ruimte komen.

Houd een kat met klachten in één kamer, met eigen bakken, een eigen kattenbak en oppervlakken die makkelijk schoon te maken zijn. Een kat kan nog virus verspreiden als de klachten weg zijn, dus vraag de dierenarts wanneer hij weer bij de anderen mag. Was je handen na het verzorgen van een zieke kat, zijn bakken of zijn kattenbak, en maak kattenbakken dagelijks schoon. Verzorg eerst de gezonde katten en als laatste de zieke.

Herpesvirus wordt door de meeste ontsmettingsmiddelen gedood, maar calicivirus is bestand tegen veel ervan, dus grondig schoonmaken is nodig. Schoonmaakmiddelen met bleek worden genoemd als werkend tegen allebei; vraag je dierenarts welk middel je moet gebruiken.

Kijk voordat je een kat meeneemt naar huis of hij niest, tranende ogen of een loopneus heeft, en houd de nieuwe kat de eerste week of langer apart. Eén bron adviseert ongeveer drie weken quarantaine in een huis met andere katten.

Stress maakt herpesvirus wakker. Rustige routines, schuilplekken, geleidelijke kennismakingen en minder katten per groep helpen. Om de neus tegen prikkels te beschermen: vermijd rook, spuitbussen, geurverstuivers en geurkaarsen en overweeg stofarme kattenbakvulling. Een binnenkat heeft minder contact met de schimmel achter sommige langdurige neusziekten en met voorwerpen zoals graszaadjes.

De virussen achter niesziekte (herpesvirus en calicivirus) zijn niet bekend als besmettelijk voor mensen, en een kat kan de menselijke griep niet krijgen.

Zeldzame bacteriën die bij niesziekte een rol spelen, kunnen mensen met een zwakke afweer treffen. Mensen met een verminderde afweer of zwangere vrouwen wordt geadviseerd het schoonmaken van kattenbakken zo veel mogelijk te vermijden.

Een hond of ander huisdier draagt de virussen van de kat niet. Bordetella is de uitzondering: besmette honden kunnen het aan katten doorgeven.

Jij kunt wel virus naar een andere kat brengen op je handen of kleding nadat je een zieke kat hebt aangeraakt.