Hoe vaak moet ik mijn kat of kitten ontwormen?

Spoelwormen zijn de meest voorkomende wormen bij katten. Volwassen wormen worden tot ongeveer 10 cm lang en leven in de dunne darm. Dit is ook de worm die het belangrijkst is: hij is het vaakst aanwezig, kan jonge kittens schaden en kan op mensen overgaan.

Lintwormen zijn lange, platte wormen die uit kleine stukjes bestaan. De lintworm van vlooien en de lintworm van muizen zijn de twee die katten het meest dragen. Er zijn nog meer wormen: haakwormen in de darm kunnen bloedarmoede geven, en longworm leeft in de luchtwegen. In een Europees onderzoek onder 1990 katten had 10,6% longworm. Hartworm komt voor in warme gebieden en niet overal. Hij speelt vooral als een kat naar zo'n gebied reist of er vandaan komt, dus vraag je dierenarts voordat je reist.

Katten hebben vaak meer dan één soort worm tegelijk, en één middel dekt niet elke worm. Sommige middelen werken alleen tegen spoelwormen, andere ook tegen lintwormen.

Kittens krijgen spoelwormen meestal via de melk van hun moeder. Larven die in haar lichaam slapen, worden rond de geboorte wakker en komen in de melk. Daarom kan zelfs een goed ontwormde moeder haar kittens besmetten.

Of larven ook via de placenta komen, is omstreden. ESCCAP zegt dat kittens niet voor de geboorte besmet kunnen raken, een andere bron noemt het wel. De melk is de weg waarover alle bronnen het eens zijn.

Volwassen katten krijgen spoelwormen door eitjes uit de omgeving in te slikken, bijvoorbeeld als ze aarde van hun poten likken, of door prooien als muizen en vogels te eten. De eitjes zijn niet besmettelijk zodra ze de kat verlaten: ze hebben een paar weken in de grond nodig, en kunnen dan jaren besmettelijk blijven.

Lintwormen krijgt een kat van vlooien, als hij tijdens het wassen een besmette vlo inslikt, en van prooien of rauw vlees en slachtafval. Een kat kan de lintworm van vlooien niet krijgen door eitjes te eten of rechtstreeks van een ander huisdier. Hij moet een besmette vlo inslikken.

Longworm komt van het eten van slakken en naaktslakken, of van prooien als kikkers, muizen, vogels en reptielen die de larven dragen. Een kat die rauw vlees of slachtafval eet of jaagt, loopt meer risico op lintworm en andere wormen.

Een binnenkat is niet veilig. Eitjes komen binnen op schoenen en matten, vlooien komen mee met andere huisdieren of bezoek, en een muis kan binnenkomen. In een Duitse studie was ongeveer 20% van de katten met spoelwormen volgens hun baasjes alleen binnen.

Vaak zie je het niet. Volwassen katten met spoelwormen of lintwormen merken er meestal niets van, en wormeieren zijn te klein om te zien. Een gezond ogende kat kan wormen dragen en eitjes verspreiden.

Bij kittens kunnen spoelwormen zorgen voor een trage groei, een doffe vacht, een dikke ronde buik, braken of zachte ontlasting. Veel wormen zijn voor een jong kitten gevaarlijk.

Lintworm herken je aan stukjes die op rijstkorrels of komkommerzaadjes lijken, rond de anus, in de ontlasting of waar de kat slaapt. Verse stukjes bewegen. Een kat die met zijn achterste over de vloer schuift, kan lintworm hebben, maar ook iets anders, zoals last van de anaalklieren.

Volwassen spoelwormen zie je zelden in ontlasting of braaksel. Komt er toch een lange, bleke, spaghettiachtige worm voorbij, neem hem dan in vochtig watten mee naar de dierenarts.

Voor je kat: veel spoelwormen kunnen de groei van een kitten remmen, de darm blokkeren en in het ergste geval dodelijk zijn. Haakwormen kunnen bloedarmoede geven.

Voor mensen: eitjes van de kattenspoelworm kunnen per ongeluk worden ingeslikt en de larven kunnen door het lichaam zwerven. De meeste besmette mensen merken niets. Bij sommigen, vooral jonge kinderen, geeft het koorts, hoest, buikpijn of schade aan de lever of het oog. Kinderen lopen het meeste risico via besmette grond en zandbakken, veel meer dan via het aaien van de kat.

De lintworm van vlooien kan alleen bij mensen komen door een besmette vlo in te slikken. Dat is zeldzaam, het gebeurt vooral bij kleine kinderen en het is te behandelen. De vossenlintworm is voor mensen ernstig. ESCCAP zegt dat katten de eitjes zelden uitscheiden en een kleine rol spelen, veel minder dan honden. Een Frans rapport over volksgezondheid noemt katten wel als mogelijke bron. Komt de vossenlintworm in jouw streek voor, vraag dan je dierenarts of het voor jouw kat uitmaakt.

Dierenartsen in Europa baseren hun advies op ESCCAP, een groep parasitologen. De richtlijn gaat uit van risico: hoe vaak, hangt af van hoe je kat leeft, niet van één getal voor alle katten.

Een kitten wordt vanaf 3 weken ontwormd, elke 2 weken tot 2 weken na het spenen en daarna maandelijks tot ongeveer 6 maanden. De moeder wordt tegelijk behandeld. Een volwassen kat die binnen blijft en weinig met prooien in aanraking komt, wordt één of twee keer per jaar ontwormd of op ontlasting getest. Een kat die buiten komt, jaagt of rauw vlees of slachtafval eet, minstens 4 keer per jaar. Voor katten die rondzwerven en jagen noemt de richtlijn 4 tot 12 keer per jaar.

Eén of twee keer per jaar, of zelfs elke 3 maanden, is voor buitenkatten niet altijd genoeg: tussen de behandelingen kunnen er weer eitjes in de ontlasting komen. Kun je het risico niet inschatten, laat dan minstens 4 keer per jaar ontwormen of testen. Bij jonge kinderen (tot ongeveer 5 of 6 jaar), ouderen of mensen met een zwakke afweer in huis wordt maandelijks ontwormen of testen besproken.

Je dierenarts kent je kat. Een vaste routine van twee keer per jaar voor elke kat, en tabellen van elke 3 maanden uit vakbladen, zijn simpeler dan de richtlijn.

Vlooien en lintworm horen bij elkaar. Een kat met vlooien kan lintworm hebben, en bij een vlooienbesmetting wordt de lintworm eenmalig mee behandeld, naast de vlooien zelf.

Alleen een middel tegen lintworm lost het niet op. Blijven de vlooien, dan komt de lintworm terug. Daarom betekent 'het komt steeds terug' bijna altijd dat er nog vlooien zijn, op de kat en in huis.

Een ontwormmiddel doodt geen vlooien, en een vlooienmiddel doodt niet altijd wormen. Sommige middelen doen beide, vraag je dierenarts wat welk middel dekt. Stapel zelf geen verschillende druppels: een kattenorganisatie raadt tijd tussen verschillende druppels aan, en een andere plek in de nek, zodat ze niet mengen. Laat je dierenarts zeggen hoe je ze combineert. Kammen op vlooien en vlooienvuil helpt, want een lichte besmetting mis je makkelijk. Beddengoed wassen en zuigen helpen ook.

Haal elke dag poep uit de kattenbak en de tuin en gooi die bij het huisvuil, niet in de compost of het toilet. Verse poep is nog niet besmettelijk, dus dagelijks opruimen stopt dat eitjes rijpen.

Was je handen na de kattenbak, het tuinieren en het spelen met je kat, en voordat kinderen eten. Was groente en fruit uit de tuin. Dek zandbakken af als ze niet worden gebruikt.

Rauw vlees en slachtafval kunnen lintwormcysten en larven van spoelwormen dragen. Gekookt of kant-en-klaar voer, of vlees dat een week bij min 17 tot min 20 graden is ingevroren, verkleint het risico. Houd een lijstje bij van elke ontworming, met datum en middel, en neem het mee naar de dierenarts.

Geef vers drinkwater en laat je kat niet uit plassen drinken. Beperk de toegang tot prooien, kadavers, slakken en naaktslakken waar je kunt.

Dierenartsen kiezen het middel op basis van de worm, de leeftijd en het gewicht van je kat en hoe goed hij het neemt. Ontwormmiddelen zijn er als tabletten, pasta en druppels. Lukt het thuis niet, dan kan de dierenarts het in de praktijk doen.

Stoffen die dierenartsen vaak gebruiken zijn onder meer praziquantel (lintworm), pyrantel, fenbendazol, milbemycine oxim en emodepside (spoelworm). Dit is informatie en geen aanbeveling, en wat past, verschilt per kat. Gebruik alleen wat de dierenarts of de bijsluiter voor jouw kat voorschrijft, want de hoeveelheid hangt af van het gewicht en het middel.

Ontwormen werkt kort: een behandeling werkt ongeveer 1 tot 3 dagen en geeft geen blijvende bescherming. Een kat kan de volgende dag weer besmet raken. Veel middelen doden volwassen wormen maar geen larven in het weefsel, dus de dierenarts kan de behandeling herhalen en nacontroleren. Sommige middelen zijn niet geschikt voor heel jonge kittens, kittens onder een bepaald gewicht of drachtige en zogende katten.

Een ontlastingstest is voor veel katten een goed alternatief voor standaard ontwormen, als je hem net zo vaak herhaalt als je zou ontwormen. Ontlasting van 3 dagen achter elkaar geeft de beste kans. Een negatieve uitslag bewijst niet dat een kat wormvrij is, en de test mist lintworm, omdat de eitjes in de stukjes zitten. Bij katten die jagen of rauw vlees eten adviseren dierenartsen daarom ontwormen op basis van risico. Een ontlastingstest bij de eerste kittencontrole kan spoelwormen vinden, en bij volwassen katten is een test bij de jaarlijkse controle een goed idee.