Hoe herken ik vlooien bij mijn kat en hoe raak ik ze kwijt?

De kattenvlo (Ctenocephalides felis) is de vlo die je in heel Europa het vaakst vindt op katten en honden. Het is een klein, plat insect zonder vleugels, een paar millimeter lang en roodbruin tot donker.

Alleen de volwassen vlo leeft op je kat. De eitjes, larven en poppen zitten in huis: in mandjes, tapijt, bank en vloerspleten. Als vuistregel zit ongeveer 5% van een vlooienprobleem op de kat en 95% in huis.

Een vlo begint ongeveer 24 uur na de eerste maaltijd met eitjes leggen, schattingen lopen van 20 tot 50 per dag. De eitjes zijn niet plakkerig en vallen van de kat op de plekken waar hij ligt. De hele cyclus van ei tot vlo duurt thuis meestal 3 tot 8 weken, korter als het warm en vochtig is en veel langer als het koel en droog is.

Larven mijden licht en kruipen diep in tapijt en beddengoed, waar ze eten van vlooienvuil (gedroogd, verteerd bloed). Daarna spinnen ze een cocon.

Poppen kunnen weken of maanden in hun cocon wachten en komen uit als ze warmte, trillingen of de adem van een gastheer voelen. Daarom kunnen er vlooien verschijnen in een huis dat een tijd leeg stond, of nog steeds nieuwe vlooien na de start van de behandeling.

Vlooien zijn geen familie van teken, maar ze leven op een vergelijkbare manier en worden vaak samen aangepakt.

Katten krijgen vlooien van andere dieren, uit de tuin, van wilde dieren en uit je eigen huis als daar al vlooien of poppen zitten. Vlooien kunnen ook mee naar binnen op schoenen en kleren.

Ook een binnenkat kan vlooien krijgen: via mensen, via een hond die naar buiten gaat of via muizen. In een verwarmd huis met vloerbedekking kunnen vlooien het hele jaar door vermeerderen, niet alleen in de zomer.

Vlooien komen vooral voor in de warme maanden, maar je vindt katten met vlooien het hele jaar, met pieken per seizoen.

Vlooien zijn geen teken van een vies huis. Na een vakantie of verhuizing kunnen veel poppen tegelijk uitkomen, omdat mensen en huisdieren weer thuis zijn.

Het duidelijkste teken is een kat die veel meer krabt, bijt of likt dan normaal. Verder zie je soms kale of ruwe plekjes, kleine rode beetjes, korstjes en een kat die aan zijn achterkant knabbelt. Maar veel katten laten bijna niets merken, ook met vlooien.

Kam je kat met een fijne vlooienkam boven een vel wit papier. Kam de onderrug, de staartbasis, de buik, de nek en achter de oren. Vlooien en vlooienvuil zitten het vaakst op de onderrug en rond de staartbasis. Legt de kam zwarte stipjes op het papier? Leg ze op vochtig wit papier. Lopen ze roodbruin uit, dan is het vlooienvuil, verteerd bloed. Zand of gewoon vuil verkleurt niet. Heeft je kat een donkere vacht? Kam dan boven een witte handdoek en test wat valt.

Vind je vlooienvuil maar geen vlooien, dan eten er toch vlooien van je kat. Katten likken vlooien weg, en een kat met een allergie kan sterk reageren op heel weinig vlooien. Beten op je eigen enkels of armen kunnen het eerste teken zijn dat er vlooien in huis zijn.

Kammen is de gevoeligste controle thuis, maar haalt niet alle vlooien weg.

Vlooienallergie is een van de meest voorkomende huidproblemen bij katten. De kat reageert op eiwitten in het speeksel van de vlo, dus een paar beten kunnen dagenlang jeuk geven. Typisch zijn kleine korstige bultjes (miliaire dermatitis), haaruitval en vochtige of korstige huid bij de onderrug, staartbasis, nek en buik. Krabben kan de huid openhalen en tot een ontsteking leiden. Alleen een dierenarts kan een vlooienallergie vaststellen.

Veel vlooien kunnen bloedarmoede (bloedverlies) geven, vooral bij kittens, maar ook bij oude of zwakke katten. Een kattenvlo zuigt elke dag een beetje bloed, en dat telt op in een klein lijf. Een kitten met vlooien dat slap, koud of bleek is, moet meteen naar de dierenarts.

Katten slikken vlooien in als ze zich wassen. Vlooien kunnen larven van de lintworm (Dipylidium caninum) dragen, dus een kat met vlooien kan ook lintworm krijgen. Verschijnselen, als die er zijn, zijn rijstkorrelachtige stukjes bij de staart of in de poep, en schuiven over de vloer. Vlooien kunnen ook Bartonella henselae dragen, de bacterie achter de kattenkrabziekte bij mensen. Mensen krijgen die vooral door krabben of bijten van een besmette kat, en vlooienvuil op huidwondjes kan daar bij komen. Heb je een zwak afweersysteem? Vraag het dan aan je huisarts.

Je kunt vlooien het hele jaar moeilijk helemaal mijden. Daarom kiest je dierenarts samen met jou een plan op basis van risico: hoeveel je kat buiten is, of hij andere dieren ontmoet, hoeveel dieren er thuis wonen en of hij allergisch is voor vlooien.

Een binnenkat die weinig of niet naar buiten gaat, loopt weinig risico. Toch is regelmatig kammen en kijken verstandig, en behandel je meteen als je vlooien vindt. Katten die regelmatig buiten komen, hebben regelmatig een middel nodig dat is toegelaten, met de tussentijd uit de bijsluiter, plus vaak zuigen waar de kat ligt. Huizen met meerdere dieren, asiels en kattenpensions hebben meestal het hele jaar bescherming van elk dier nodig. Zo'n plan is wat dierenartsen gewoonlijk adviseren.

Behandel alle katten, honden en konijnen in huis tegelijk, elk met een middel dat voor die diersoort is gemaakt. Kies middelen die in jouw land zijn toegelaten en waarop de ingrediënten staan. Hoe je dat controleert, staat in het blok van jouw land onderaan. Was je handen na het aaien en na elke vlooien- of tekenbehandeling, zeker als er kinderen zijn.

Heb je vlooien? Dan duurt het zonder regelmatige bestrijding minstens 3 maanden voordat het probleem onder controle is, soms veel langer. Is je kat voor een vakantie beschermd met een passend middel, dan gaan de vlooien die uitkomen terwijl je weg bent dood voordat ze bijten en eitjes leggen.

Dierenartsen gebruiken vaak een pipet met druppels in de nek (een spot-on, waar je kat er niet bij kan om te likken), tabletten en soms halsbanden. Wat past, hangt af van de leeftijd, het gewicht en de gezondheid van je kat, van andere huisdieren, van buitengang en van een eventuele vlooienallergie. De dierenarts kiest, deze pagina niet.

Stoffen die dierenartsen noemen zijn onder meer fipronil, imidacloprid, dinotefuran, selamectine, nitenpyram, spinosad en de isoxazolines. Sommige zijn alleen op recept. Druppels verspreiden zich over de huid en kunnen 12 tot 36 uur nodig hebben voor het volle effect. Sommige tabletten werken binnen een paar uur. Dit is informatie en geen aanbeveling.

Nitenpyram-tabletten doden de vlooien op de kat binnen een paar uur, maar werken niet blijvend, dus het huis moet ook aangepakt worden. Op het etiket staat dat katten het eerste uur wat meer kunnen krabben als de vlooien reageren. Op de verpakking van druppels staat hoe lang de bescherming duurt, bij twee fipronilmiddelen tot ongeveer 4 tot 5 weken. Het juiste interval voor jouw kat staat op de bijsluiter en bepaalt je dierenarts.

Halsbanden worden gebruikt ter voorkoming. Van één onderzochte halsband is gemeld dat hij tot 8 maanden vlooien onder controle hield, maar halsbanden zijn lang gebruikt met weinig gepubliceerd bewijs. Veel goedkope halsbanden beschermen vooral de hals en kop, en een halsband zonder veiligheidssluiting kan blijven haken.

Sommige middelen bevatten ook een stof die eitjes en larven laat stoppen met ontwikkelen. Vlooienshampoo en poeder werken niet blijvend, en poeder kan worden weggelikt. Een bad haalt een deel van de volwassen vlooien weg, maar doet niets tegen eitjes en poppen in huis. Een vaccin tegen vlooien bestaat niet.

Bij een kat met vlooienallergie is de belangrijkste behandeling strenge bestrijding op de lange termijn, ook als je geen vlooien ziet. De dierenarts kan er korte kuren tegen de jeuk en bij een ontsteking antibiotica bij geven. Lintworm behandelt de dierenarts met een middel tegen lintworm, plus vlooienbestrijding tegen opnieuw besmetten. Een gewoon ontwormmiddel dekt lintworm niet altijd, dus vraag het. Kammen en beddengoed wassen helpen, maar vervangen geen middel dat de vlooien doodt.

Pak je kat en je huis tegelijk aan. Behandel je alleen de kat, dan beginnen de eitjes, larven en poppen in huis de cyclus opnieuw.

Zuig vloeren, kleden, banken, het mandje en de plekken onder meubels vaak en gooi de inhoud van de stofzuiger meteen weg. Was het beddengoed, dekens en wasbare hoezen van je kat heet (vaak wordt 60 graden genoemd). Stomen alleen is niet genoeg: de warmte en trillingen kunnen de overgebleven eitjes juist laten uitkomen.

Gewoon schoonmaken lost een besmetting niet op, want larven zitten diep in tapijt en vloerspleten.

Voor het huis beschrijven dierenartsen sprays of andere middelen voor in huis, vaak met een stof die de ontwikkeling van larven stopt. Gebruik ze buiten de kat om, volg de bijsluiter en houd je kat uit de kamer tot het droog is en de ruimte gelucht. Bij een zware besmetting kan een erkend bestrijdingsbedrijf het huis behandelen.

Het kost tijd. Na de start komen er nog weken nieuwe vlooien uit het huis, en je kunt tot 8 weken nog wat vlooien op je kat zien terwijl ze doodgaan. Vers vlooienvuil hoort na ongeveer 8 tot 12 weken consequent behandelen te stoppen.

De meest voorkomende oorzaken: niet alle huisdieren behandeld, de plekken waar je kat ligt niet aangepakt, het middel te laat of te kort gegeven, en wassen of zwemmen dat sommige druppels vermindert. Resistentie is veel minder vaak de oorzaak dan mensen denken.

Oud vlooienvuil kan een tot twee weken na de start nog verschijnen doordat je kat het eruit likt. Dat bewijst niet dat het middel faalt. Zie je na weken goed gebruik nog vers vlooienvuil, ga dan naar de dierenarts in plaats van zelf een tweede middel erbij te doen. Zwerfkatten en wilde dieren buiten kunnen je kat ook steeds nieuwe vlooien geven.

Kittens lopen het meeste risico bij veel vlooien, want ze kunnen bloedarmoede krijgen. Een zwak, koud of bleek kitten met vlooien heeft meteen een dierenarts nodig.

Vlooienmiddelen zijn niet voor elk jong kitten. Op de verpakking staat een minimumleeftijd en een minimumgewicht. Bij twee fipronilmiddelen staat bijvoorbeeld niet onder 8 weken of 1 kg, en bij een dinotefuranmiddel niet onder 0,6 kg. Gebruik nooit een middel voor volwassen katten op een te klein kitten. Voor kittens die te klein zijn voor een middel worden meestal kammen, het beddengoed wassen en het behandelen van de moeder en het huis genoemd. Vraag je dierenarts wat veilig is voor jouw kitten.

Bij drachtige of zogende katten en bij zieke of herstellende katten staat op meerdere verpakkingen dat het middel alleen mag na overleg met de dierenarts, die voordeel en risico afweegt. Geef een heel jong of ziek dier nooit een vlooienmiddel tenzij de dierenarts zegt dat het veilig is.

Veel vlooien- en tekenmiddelen voor honden bevatten permethrine. Katten breken het slecht af, dus het hoopt zich op en vergiftigt het zenuwstelsel. Middelen voor honden bevatten veel meer permethrine dan middelen die voor katten zijn gemaakt.

De meeste vergiftigingen ontstaan als een eigenaar een hondenpipet op een kat doet, of als een kat zich wast of slaapt tegen een hond die net is behandeld. Voor sommige katten is één druppel genoeg, of likken aan een leeg zakje.

Houd je kat bij een behandelde hond weg tot de vacht droog is. Een dierenwelzijnsorganisatie noemt 72 uur uit elkaar houden en niet laten likken. Bijsluiters van hondenmiddelen zeggen iets vergelijkbaars: houd katten weg tot de vacht droog is.

De verschijnselen beginnen binnen enkele uren, maar kunnen tot 2 of 3 dagen op zich laten wachten: trillen, rukken, kwijlen, wankelen, toevallen, braken, instorten, moeite met ademen, een koude kat. Dit is een spoedgeval. Snelle behandeling door de dierenarts leidt meestal tot herstel.

Wees ook voorzichtig met sprays voor huis en tuin met permethrine of pyrethrine als er een kat in huis woont. Tea tree olie en andere etherische oliën zijn ook geen veilige middelen tegen vlooien bij katten.

Teken zijn geen insecten. Ze zitten in hoog gras en struiken en bijten zich vast in de huid. Een klein stipje op de huid dat groeit, kan op een wratje lijken. Teken kunnen ziekten zoals de ziekte van Lyme dragen. Bij katten komt dat zelden voor, maar hoe eerder een teek eraf is, hoe beter.

In het tekenseizoen kijk je een buitenkat elke dag na terugkomst. ESCCAP beschrijft het verwijderen met een tekentang of tekenkaart, zonder het lijf te knijpen en zonder olie, alcohol of ether. Sommige richtlijnen zeggen dat de dierenarts de teek moet verwijderen, omdat achtergebleven monddelen een abces kunnen geven. Weet je het niet zeker, vraag je dierenarts dan om het te laten zien. Middelen tegen teken voor honden zijn niet voor katten.