Je kat laten castreren of steriliseren: wat moet je weten?

Bij een operatie onder narcose kan je kat daarna geen kittens meer krijgen. Bij een kater haalt de dierenarts de zaadballen weg: dat heet castreren. Bij een poes gaan de eierstokken eruit, soms samen met de baarmoeder: dat heet steriliseren.

De woorden verschillen per land. Strikt genomen doorknip je bij steriliseren alleen de eileiders of zaadleiders en blijven de geslachtsorganen zitten, terwijl je ze bij castreren weghaalt. Dierenartsen halen bij katten van beide geslachten meestal de organen weg, dus het woord 'steriliseren' betekent in het dagelijks gebruik vaak gewoon een volledige castratie. Op deze pagina zeggen we 'castreren' voor allebei.

Doordat de geslachtsorganen weggaan, verdwijnen ook de sekslust en de hormoonschommelingen. Daarom verandert gedrag als sproeien en zwerven, wat alleen doorknippen niet zou doen.

Het is een van de meest gedane operaties bij dieren en wordt over het algemeen als heel veilig gezien. Elke narcose heeft toch een klein risico.

Een operatie is nog steeds de gebruikelijke manier om een kat te castreren. Methoden zonder operatie en ingrepen die de hormonen sparen bestaan alleen als onderzoek, meestal bij honden, en zijn niets om op te rekenen bij een kat.

De belangrijkste reden: geen ongewenste kittens. Een poes kan al vanaf ongeveer 4 maanden zwanger worden, en castreren is de enige echt betrouwbare manier om dat te voorkomen. Een kater en poes samen houden is geen veilige keuze, ook niet als het broer en zus zijn. Eén poes kan per jaar ongeveer 3 nesten van 3 tot 6 kittens krijgen. Kittens zonder thuis komen in een asiel of op straat terecht, en dierenwelzijnsorganisaties vragen eigenaren daarom hun katten te castreren en te chippen.

Een poes die niet geholpen is, wordt steeds weer krols: ze roept luid, is onrustig en wil naar buiten om een kater te vinden. Na het steriliseren is dat voorbij. Katers die niet gecastreerd zijn, zwerven, vechten en sproeien sterk ruikende urine om hun gebied af te bakenen. Castreren verlaagt alle drie, en een kat die geholpen wordt voordat de gewoonte begint, gaat misschien nooit sproeien. Ook binnenkatten sproeien, dus castreren wordt ook voor binnenkatten geadviseerd.

Minder vechten betekent minder bijtwonden en abcessen, en minder kans op de virussen FIV (kattenaids) en FeLV (kattenleukemie), die vooral via bijten overgaan en vaker voorkomen bij katers die niet gecastreerd zijn. Een gecastreerde kat zwerft ook minder ver en blijft dichter bij huis, en dat verkleint de kans op een verkeersongeluk en op kwijtraken.

Bij een poes zonder baarmoeder kan geen baarmoederontsteking meer ontstaan (pyometra: een baarmoeder vol pus, die dodelijk kan zijn). Ook baarmoeder- en eierstokkanker en moeilijke bevallingen komen niet meer voor. Heel zelden kan er na steriliseren toch een ontsteking van een achtergebleven stukje baarmoeder ontstaan. Bij een kater verdwijnt het risico op zaadbalkanker en helpt het tegen een vergrote prostaat. Een kater met een zaadbal die in het lijf is blijven zitten, moet gecastreerd worden, want die zaadbal wordt vaker kwaadaardig of draait om zijn as.

Melkkliertumoren zijn de derde meest voorkomende kanker bij katten, en meer dan 90% is kwaadaardig. Steriliseren vóór de eerste krolsheid hangt samen met een veel lager risico. In een onderzoek uit 2005 was het risico 86% lager bij poezen die voor hun eerste jaar geholpen waren. De bewijskracht is wel zwakker dan het klinkt: een overzicht uit 2025 van vier onderzoeken noemt het zwak, al lijkt de bescherming groter naarmate de poes jonger is geholpen. Steriliseren na ongeveer 1 jaar blijkt het risico niet te verlagen.

In sommige grote gegevensbestanden leefden gecastreerde katten langer (in één bestand ongeveer 62% langer bij katers en 39% langer bij poezen). Dat bewijst niet dat de operatie jaren toevoegt: gecastreerde katten zwerven en vechten misschien gewoon minder en worden beter verzorgd.

Castreren scheelt ook geld en zorgen over dingen die bij een kat die niet geholpen is horen: bijtwonden, abcessen en, bij poezen, de behandeling van baarmoederontsteking of tumoren. Een Amerikaanse dierenwelzijnsorganisatie schat dat de behandeling van een baarmoederontsteking of kanker van de voortplantingsorganen vijf tot tien keer zoveel kost als een gewone castratie.

Castreren haalt vooral gedrag weg dat door geslachtshormonen komt: roepen in de krolsheid, sproeien, zwerven en vechten. Het karakter blijft hetzelfde. Meerdere bronnen zeggen dat gecastreerde katten rustiger en aanhankelijker worden. Een informatiecentrum voor dierenartsen noemt een onderzoek onder ongeveer 1.660 katten, waarin gecastreerde katten aanhankelijker werden.

Sproeien, zwerven of bespringen kan nog enkele weken doorgaan, omdat hormonen langzaam verdwijnen, en een aangeleerde gewoonte kan blijven. Een kat die al lang voor de operatie sproeit, stopt minder snel. Begint een gecastreerde kat plotseling te sproeien, bel dan je dierenarts: stress of een ziekte kan de oorzaak zijn.

Oudere onderzoeken melden ook nadelen. Een onderzoek uit 2007 onder 859 katten vond meer schuwheid bij katten die vroeg waren geholpen, maar minder astma, tandvleesontsteking en hyperactiviteit. Een gerandomiseerd onderzoek onder 800 katten vond tot 24 maanden geen effect van de leeftijd bij de operatie op ongewenst gedrag. Het bewijs is gemengd en meestal klein.

Volgens veel richtlijnen van dierenartsen is castreren bij huiskatten op een leeftijd van ongeveer 4 tot 6 maanden veilig, en wordt aangeraden te wachten tot na de vaccinaties. De dierenarts kijkt ook naar de lichamelijke en gedragsmatige ontwikkeling van je kat. Sinds 2016 adviseert een internationale werkgroep van 11 dierenartsen (de campagne Feline Fix by Five Months) om katten uiterlijk op 5 maanden te laten helpen, voor de eerste krolsheid. Amerikaanse beroepsorganisaties van dierenartsen steunen dat. Kattenorganisaties in het Verenigd Koninkrijk noemen 4 maanden, soms 'vanaf 4 maanden of eerder'. Je dierenarts kan anders adviseren.

Poezen kunnen al vanaf ongeveer 4 maanden zwanger worden, mogelijk zelfs vanaf 3 maanden. Katers zijn gemiddeld op 8 tot 9 maanden geslachtsrijp, maar sommige al op 4 maanden. Een nest kan dus komen voordat je kat 'volwassen' lijkt.

In de praktijk verschillen dierenartsen. In een Amerikaanse enquête uit 2021 zei 61% dat 5 maanden of jonger het beste is voor poezen, maar 57% wachtte met katers tot ze 6 maanden of ouder waren. Het oudere advies was vaak 6 tot 9 maanden. Er is geen onderzoek dat één beste leeftijd aanwijst: het hangt af van het doel en de situatie, en je dierenarts weegt het per kat samen met jou af.

Voor zwerfkatten en katten in het asiel is vroeg castreren (een kitten vanaf ongeveer 9 weken) in de diergeneeskunde geaccepteerd, om het overschot aan katten te beperken. Onder 8 weken is het afgeraden, omdat zulke jonge kittens nog te weinig vast voer eten om te herstellen. Richtlijnen voor asiel- en zwerfkattenprojecten gebruiken minstens 8 weken en 1 kg.

Een praktische tip: wacht tot het kitten meer dan 1 kg weegt en gevaccineerd is. Castreren tijdens de vaccinatiereeks zorgt volgens een Amerikaans onderzoek, aangehaald door een informatiecentrum voor dierenartsen, niet dat de vaccins minder werken.

Heel jonge kittens vragen extra zorg: onder narcose kunnen ze afkoelen of een lage bloedsuiker krijgen, dus ze worden warm gehouden en vasten maar kort. Niet elke praktijk heeft de bewakingsapparatuur voor kittens. Dezelfde bronnen vinden dat de operatie bij jonge kittens sneller gaat en het herstel vlotter.

Zorgen over vroeg castreren gaan over plasblokkades en bot- of gewrichtsproblemen. Overzichten van dierenartsen en de adviseurs van Fix by Five zeggen dat onderzoek dit niet ondersteunt. Vroeg castreren kan het sluiten van de groeiplaten uitstellen, wat de volwassen grootte niet verandert. Richtlijnen noemen bij sommige rassen, zoals de Maine Coon, een mogelijk hoger risico op een probleem met de groeiplaat, met beperkt bewijs.

Een oudere kat kan ook nog geholpen worden: in de meeste gevallen is het op elke leeftijd een heel veilige en zinvolle operatie. Denk je dat je poes zwanger is, bel dan zo snel mogelijk je dierenarts: meestal kan ze nog gesteriliseerd worden. Ook een poes die krols is kan geholpen worden, al is dat iets riskanter.

Je kat moet gezond zijn. Heeft je kat de dagen ervoor gesnotterd, last van de ogen gehad, overgegeven of diarree gehad, zeg het dan tegen de dierenarts: de operatie kan worden uitgesteld.

De praktijk vertelt wanneer je het eten weghaalt. Water mag meestal tot 's ochtends. De maag moet leeg zijn, zodat je kat niet kan overgeven of zich verslikken onder narcose. De tijden verschillen per praktijk en jonge kittens hoeven veel korter te vasten dan volwassen katten: volg de instructies van je praktijk precies.

Veel dierenartsen doen bij oudere katten vooraf een bloedtest en leggen een infuus. Is je kat nog niet gechipt, vraag dan of de chip in dezelfde narcose geplaatst kan worden.

Bij een kater gaan beide zaadballen eruit via een klein sneetje boven elke zaadbal in de balzak. De wond wordt meestal niet gehecht. Bij een poes gaan de eierstokken (soms ook de baarmoeder) eruit via een snee in de flank of de buik. De hechtingen liggen soms onder de huid en lossen dan op, of ze moeten na 7 tot 14 dagen worden verwijderd.

De meeste katten mogen een paar uur na de operatie dezelfde dag nog naar huis en zijn binnen een uur na het wakker worden weer op de been. Sommige dierenartsen houden een kat een nacht ter observatie. De narcose is na ongeveer 12 tot 48 uur helemaal uitgewerkt. Misselijk of slaperig zijn op de eerste dag is normaal en tijdelijk. De dierenarts kan een paar dagen pijnstilling meegeven.

Zet je kat in één rustige, warme kamer met een lage mand, water en een bak met lage rand. Een kleine maaltijd een paar uur na thuiskomst is gebruikelijk. Een kraag, een zachte kraag of een body voorkomt dat je kat aan de wond likt, want dat kan zwelling, openspringen of een ontsteking geven. Veel praktijken rekenen de kraag of body niet mee in de prijs, dus vraag ernaar.

Houd het rustig: niet rennen, springen of ruw spelen. Een poes heeft ongeveer 10 tot 14 dagen rust nodig, een kater veel minder en is meestal in 7 tot 14 dagen hersteld. Je dierenarts zegt wat voor jouw kat geldt.

Houd je kat binnen tot de dierenarts zegt dat het mag: een poes ongeveer 10 tot 14 dagen, een kater tot de wond genezen is. Een gecastreerde kater kan volgens een informatiecentrum voor dierenartsen nog tot 49 dagen vruchtbaar zijn, dus houd hem in die tijd uit de buurt van poezen die niet geholpen zijn.

Kijk elke dag naar de wond. Was de kat niet, smeer er niets op en maak de wond niet schoon, tenzij de dierenarts dat zegt. Papieren kattenbakvulling gedurende ongeveer een week voorkomt dat korreltjes in de wond blijven plakken.

Een poes heeft meestal een controle na 2 tot 3 dagen en nog een na 7 tot 10 dagen. Een kater heeft vaak één controle nodig, of geen. Na het castreren blijft de lege balzak nog even zitten en wordt langzaam kleiner. Zwelling of roodheid daar is een reden om je dierenarts te bellen.

Een kat met een zaadbal die in het lijf zat, heeft een grotere operatie nodig en herstelt soms langzamer. Haar dat terugkomt over de wond kan een tijdje donkerder zijn, vooral bij siamezen, en verdwijnt bij de volgende verharing.

Castreren is de bekendste risicofactor voor overgewicht bij katten, op elke leeftijd, en het risico is hoger bij katers. Een kat met een altijd gevulde bak kan binnen 8 tot 12 weken na de operatie aankomen en vet worden. De belangrijkste reden is dat gecastreerde katten meer eten: dalende geslachtshormonen, vooral oestrogeen, lijken de eetlust te verhogen, terwijl de energie die een kat nodig heeft tegelijk daalt. Aankomen kan al na een paar weken beginnen. In één onderzoek met negen katers die vrij mochten eten, nam het lichaamsgewicht in zes maanden ongeveer 20% toe, vooral vet.

Dik worden is niet onvermijdelijk. Katten worden niet dik en lui door de operatie: met de juiste hoeveelheid voer, vaste maaltijden en spel blijft het gewicht onder controle. Gecastreerde katten hebben duidelijk minder calorieën nodig. Hoeveel voer jouw kat nodig heeft, bepaalt je dierenarts of dierenartsassistent.

Dierenartsen raden vaste porties aan in plaats van een bak die altijd vol is. In een onderzoek beperkte voer met minder vet en minder energie, gegeven in vaste maaltijden, de gewichtstoename na castratie. Er bestaat speciaal voer voor gecastreerde katten: vraag je dierenarts of dat bij je kat past, en schakel een groeiend kitten niet te vroeg over op volwassen voer.

Weeg je kat en kijk regelmatig naar zijn lichaamsconditie, bijvoorbeeld om de twee weken zolang hij nog groeit. Het bezoek voor de operatie is een goed moment om de dierenarts te vragen naar het huidige gewicht en hoe je de conditie thuis beoordeelt. Overgewicht vergroot de kans op suikerziekte, gewrichtspijn (artrose), leverproblemen en, bij katers, een plasblokkade. Ook als het gewicht eraf gaat, komt het vaak terug, dus aankomen voorkomen is makkelijker dan afvallen.

Bronnen zijn het er niet over eens of vroeg castreren het gewichtsrisico verhoogt. Sommige richtlijnen noemen een hoger risico na vroeg castreren, andere richtlijnen en een Amerikaans overzicht vinden geen verband tussen de leeftijd bij de operatie en het uiteindelijke gewicht. De kleine onderzoeken hierover zijn deels betaald door voerfabrikanten.

Castreren is routine en complicaties zijn zeldzaam. Een Amerikaans overzicht meldt problemen bij ongeveer 2,6% van 1.459 katten, meestal licht, zoals een ontstoken wond. Mogelijke problemen zijn zwelling, een wondontsteking of een wond die opengaat (vaak door likken), bloeding en, heel zelden, een reactie op de narcose. Een ontsteking is zeldzaam en wordt meestal met antibiotica behandeld.

Een kat die niet nuchter was, kan onder narcose overgeven en dat inademen. Daarom zijn de vastenregels belangrijk. In één onderzoek was het risico om aan de narcose te overlijden ongeveer 0,11% bij gezonde katten en ongeveer 1,40% bij zieke katten. Dat onderzoek ging over veel ingrepen, niet alleen castratie.

Over plasproblemen bij gecastreerde katten wordt gediscussieerd. Meerdere overzichten vonden geen verband tussen castreren en een te smalle plasbuis of een blokkade. Een groot onderzoek in dierenartsdossiers vond bij gecastreerde katten van beide geslachten wel meer kans op ziekte van de lagere urinewegen, en katten met overgewicht lopen meer risico. Je dierenarts kan met je doornemen hoe je kat plast.

In één onderzoek hadden gecastreerde katten 8,7 keer meer kans op suikerziekte, al komt suikerziekte weinig voor bij katten en spelen ras, leeftijd en gewicht ook mee.

Prijzen verschillen sterk tussen praktijken en landen, en een poes kost meestal meer dan een kater omdat de operatie groter is. Vraag vooraf een offerte en wat erin zit: de kraag of body, de controle erna, pijnstilling en de hechtingen. Een bloedtest vooraf kost extra en wordt vaak aangeraden bij katten boven ongeveer 7 jaar. Typische bedragen staan in het blok voor jouw land.

Een kattenverzekering vergoedt castratie vaak niet, omdat het preventieve zorg is. Sommige verzekeraars verkopen een aanvulling voor preventieve zorg die het wel vergoedt: kijk in je polis. Sommige gemeenten geven inwoners een bon of subsidie voor castratie, soms met een lager tarief bij een lager inkomen. Kijk op de website van je gemeente voordat je de operatie plant.

Elke dierenartspraktijk kan een kat castreren. Vergelijk offertes en vraag naar de narcose bij kittens, de hechtingen en de nazorg. Vraag bij een heel jong kitten of de praktijk hartslag, ademhaling en hartfilmpje bewaakt en gasnarcose gebruikt.

Katten uit het asiel zijn meestal al gecastreerd: vraag het vóór je adopteert. Zwerfkatten kunnen via lokale zwerfkattenprojecten worden gecastreerd, en een stukje van de oorrand wordt dan vaak weggeknipt, zodat iedereen ziet dat het gebeurd is.