Waarom plast mijn kat in huis of naast de kattenbak?

De meest voorkomende blaasklacht bij katten is een ontstoken, pijnlijke blaas waarbij de dierenarts geen steen en geen bacterie vindt. Dat heet idiopathische cystitis (FIC). Stress speelt een grote rol. De kat moet ineens heel nodig en het doet pijn, dus haalt hij de bak niet of gaat hij de bak met pijn verbinden. Vaak gaat het na een paar dagen tot ongeveer tien dagen over, maar het komt geregeld terug.

Bij een kater is de plasbuis smal. Slijm, gruis of kleine steentjes kunnen hem afsluiten. De blaas loopt dan vol en doet pijn, en afvalstoffen hopen zich op in het bloed. In het begin plast zo'n kater soms kleine beetjes op vreemde plekken, zodat het op een kattenbakprobleem lijkt. Dit is spoed: dezelfde dag naar de dierenarts.

Gruis en stenen schuren en irriteren de blaas, en bij katers kunnen ze de plasbuis afsluiten. Er zijn twee veelvoorkomende soorten. De ene soort lost vaak op met een dieetvoer van de dierenarts, de andere moet meestal met een operatie worden verwijderd. Alleen de dierenarts kan zien welke het is, met een plasonderzoek en een foto of echo. Burmezen lijken wat vaker een bepaald soort blaassteen te krijgen.

Een echte blaasontsteking door bacteriën is zeldzaam bij gezonde katten jonger dan ongeveer tien jaar. Bij oudere katten, en bij katten met nierziekte, suikerziekte of een te snel werkende schildklier, komt het vaker voor. Een plasonderzoek laat zien of het een infectie is of een pijnlijke blaas zonder bacterie. Daarom helpen antibiotica niet bij elke kat.

Nierziekte, suikerziekte, een te snel werkende schildklier en sommige andere hormoonziektes laten een kat meer drinken en meer plassen. De blaas loopt sneller vol dan hij de bak haalt, en een bak die snel vol is, staat hem tegen. Dit komt meer voor bij katten van middelbare leeftijd en ouder. De dierenarts vindt het met bloed- en plasonderzoek.

Artrose, pijnlijke poten, slechter zien of ruiken en dementie op hoge leeftijd kunnen het lastig maken om bij de bak te komen, over een hoge rand te stappen of te hurken. Katten verbergen pijn goed, dus vaak is een plasje vlak naast de bak het eerste teken. Een kat met dementie kan ook vergeten waar de bak staat, vooral 's nachts.

Een kat die pijn had bij het plassen, schrok van een hard geluid, werd besprongen door een ander dier of straf kreeg bij de bak, kan de bak voortaan mijden. De oorzaak is misschien al lang weg, maar het nare gevoel blijft.

Veelvoorkomende fouten zijn een bak waarin hij niet kan draaien en hurken, een bak die niet elke dag wordt geschept, een kap of plastic zak erin, en een geurtje. Een dichte bak houdt ook de lucht vast. Wat voor ons schoon lijkt, kan voor een kat vies zijn. In een onderzoek onder eigenaren hoorden kleine bakken en weinig schoonmaken bij meer plassen in huis.

De meeste katten houden van fijne, zanderige, klonterende korrels zonder geur. Geurtjes, grove korrels, knisperende silicakorrels, een heel dikke laag of plots een ander merk kunnen hem afschrikken. Nieuwe korrels die je langzaam door de oude mengt, worden meestal wel geaccepteerd.

Een bak naast de wasmachine, in een drukke doorloop, in een donkere kamer, naast het voerbakje of een trap op of af wordt minder gebruikt. In een huis met meer katten kan de ene kat de bak bewaken, zodat de andere er niet langs durft. Plast hij vlak bij de bak, dan kan hij er wel komen maar bevalt er iets niet. Plast hij ver weg, dan kan hij er misschien niet goed komen.

De vuistregel is één bak per kat plus één extra, op verschillende plekken en op elke verdieping. In huizen met meer katten wordt vaker in huis geplast, waarschijnlijk door drukte bij de bak en spanning tussen katten. In een onderzoek had ongeveer 70 procent van de katten minder bakken dan die regel.

Zachte dingen die vocht opnemen, zoals een bed, kleedjes, kleren, de wasmand, een hondenmand of de deurmat, worden het vaakst gekozen. Andere katten kiezen juist iets glads en koels, zoals het bad, de wasbak of tegels. Dat zie je vooral bij een pijnlijke blaas. Een kat die steeds op dezelfde soort ondergrond plast, heeft een voorkeur voor die ondergrond.

Katten gaan terug naar plekken waar al eens geplast is, of waar de bak vroeger stond. Ook als de eerste oorzaak, zoals een pijnlijke blaas of een verandering in huis, allang weg is, kan de gewoonte blijven.

Een verhuizing, een nieuwe kat, hond, baby of huisgenoot, een verbouwing, verschoven meubels, een andere dagindeling, een lange vakantie of een vreemd geluid kunnen een kat onrustig maken. Stress kan ook een pijnlijke blaas uitlokken. Voor een kat tellen zelfs kleine veranderingen, en hij voelt zich het best bij een vaste routine.

Spanning tussen katten ziet er vaak rustig uit: de ene kat staart, staat in de weg of bewaakt de bak. Ook een buurkat in de tuin of achter het raam kan je kat van slag maken, zelfs als de katten in huis goed met elkaar omgaan.

Sommige katten die het lastig vinden om alleen te zijn of die schrikken van bezoek, plassen op jouw bed of je kleren, waar jouw geur het sterkst is. In een onderzoek bij katten die moeite hadden met alleen zijn, was plassen buiten de bak het vaakste teken, vaak op het bed. Dat is onrust, geen protest.

Kleine spetters op rechtop staande dingen, zoals muren, deurposten, gordijnen en meubels, zijn markeren. Dat heeft vaak te maken met andere katten, niet gecastreerd zijn of stress. Ook gecastreerde katten markeren soms, en een pijnlijke blaas kan op markeren lijken. Sproeien heeft een eigen pagina.